هفته نامه سلامت :
مقاومت باكتريها نسبت به آنتيبيوتيكهاي موجود، فاجعهاي است كه ميتواند ابعادي بسيار عميقتر از يك سونامي داشته باشد
در حال حاضر ميكروبهاي عامل بيماري كه نسبت به آنتيبيوتيكها مقاومت نشان ميدهند، به يك مشكل بهداشتي جهاني فزاينده تبديل شدهاند.
دكتر سيدمحمد ابوترابي
پيرمرد بيچاره مثل همه بيماراني كه كارشان به بخش مراقبتهاي ويژه ميكشد، از بيماري سختي رنج ميبرد. قلبش دريچه مصنوعي داشت و خون و قلبش عفونت كرده بودند. پير مرد آنقدر ضعيف شده بود كه حتي بدنش توان تب كردن هم نداشت و هر لحظه ممكن بود به اغماي كامل برود. سه نوع آنتيبيوتيك قوي برايش تجويز شده بود ولي حال پيرمرد اصلاً بهبود پيدا نميكرد. ميكروبهاي داخل بدنش به همه نوع آنتيبيوتيك مقاوم بودند. پزشكان آنتيبيوتيكهاي جديدتري را بر روي او آزمايش كردند ولي ميكروبها به همه نوع آنتيبيوتيك مقاوم بودند.كاري از دست هيچكس برنميآمد...
بحران جهاني مقاومت آنتيبيوتيكي
بسياري از ما به خوبي به ياد داريم كه آمپيسيلين روزگاري چقدر داروي موِثري بود ولي امروزه به دليل همين مقاومتهاي آنتيبيوتيكي، بر بسياري از عفونتهاي معمولي هم بياثر شده است. جاي تا‡سف آنجاست كه برخي از آنتيبيوتيكهاي جديد، موِثر و قوي كه امروزه بيشتر از نقل و نبات، مورد استفاده قرار ميگيرند، هر روز اثر خود را بيشتر از دست ميدهند.
در حال حاضر ميكروبهاي عامل بيماري كه نسبت به آنتيبيوتيكها مقاومت نشان ميدهند، به يك مشكل بهداشتي جهاني فزاينده تبديل شدهاند. عفونتهاي گوش اطفال، سل، مالاريا و عفونتهاي ادراري و بيمارستاني تنها تعدادي از بيماريهايي هستند كه در سطح جهان با مشكل مقاومت آنتيبيوتيكي مواجهند. حدود 70 درصد باكتريهايي كه باعث عفونتهاي بيمارستاني ميشوند، حداقل به يكي از داروهاي رايج براي درمان اين عفونتها مقاومت نشان ميدهند . وضع آنقدر خراب شده كه اداره نظارت بر غذا و داروي آمريكا اعلام كرده است: ...< بسياري از ميكروبها به تمام آنتيبيوتيكهاي تاييد شده مقاوم شدهاند... در صورت جدي نگرفتن اهميت و فوريت مقوله مقاومتهاي آنتيبيوتيكي، جهان، دوباره به دوران قبل از كشف آنتيبيوتيكها بازميگردد و بيماريهاي عفوني قديمي كه فعلاً قابل درمانند، غيرقابل درمان خواهند شد ...>
آنتيبيوتيكها، داروهاي ارزشمند
آنتيبيوتيكها داروهاي مهمي هستند كه عفونتها را متوقف كرده و از بين ميبرند و جان بيماران را نجات ميدهند. قبل از كشف آنتيبيوتيكها، بسياري از بيماران به دليل عفونتهايي كه امروزه پيش پا افتاده به نظر ميرسد، ميمردند.
وقتي الكساندر فلمينگ )1881-1955( از بين رفتن ميكروبها را توسط كپكهاي پنسيلينيوم در آزمايشگاهش مشاهده كرد و از اين مشاهده خود به كشف بزرگ آنتيبيوتيك دست يافت، انقلاب عظيمي در درمان بيماران عفوني به پا گرديد. اميدهاي فراواني شكل گرفت و جانهاي بسياري دوباره به صاحبانشان بخشيده شد. بعد از كشف فلمينگ، دانشمندان زيادي با صرف وقت بسيار، موفق به كشف انواع مختلفي از آنتيبيوتيكها شدند. به طوري كه امروزه صدها نوع از اين داروها در دسترسند. ولي ميكروبها هم در اين دوران بيكار نبودند. امروزه ، بسياري از آنتيبيوتيكهاي قديمي ديگر اثري ندارند.
آنتيبيوتيكها در برابر انواع عفونتها
عفونت يعني ورود يك ميكروب به بدن و رشد و تكثير آن در بدن؛ بيماري عفوني هم يعني اختلالي كه در اثر مقابله بدن با آن ميكروب وارد شده و تكثير يافته در بدن رخ ميدهد. باكتريها و ويروسها، قارچها و تكياختهها مهمترين ميكروبهايي هستند كه باعث ايجاد عفونت در بدن ميشوند.
ولي بايد به خاطر داشت كه در اين بين آنتيبيوتيكها فقط روي عفونتهاي باكتريايي اثر دارند. همچنين هر آنتيبيوتيكي بر تمام باكتريها اثر ندارد و الزاماً محل عفونت تعيينكننده اثر آنتيبيوتيك نيست، يعني مثلاً ممكن است يك آنتيبيوتيك، بيماري ذاتالريه را در فردي به خوبي درمان كند ولي روي ذاتالريه فرد ديگري تاثيري نداشته باشد.
مبارزه آنتيبيوتيكي
انواع مختلف آنتيبيوتيكها با مكانيسمهاي مختلف با باكتريها مبارزه ميكنند و به كمك سيستم ايمني فرد بيمار ميآيند. به طور كلي آنتيبيوتيكها يا رشد و تكثير و فعاليت ميكروب را متوقف ميكنند (ولي ميكروب را نميكشند) كه در اين صورت به آنها باكتريواستاتيك گفته ميشود و يا باكتري را ميكشند كه در اين صورت باكتريوسيد ناميده ميشوند. البته هر يك از آنتيبيوتيكها براي مبارزه با باكتريها روش خاص خود را دارند و هريك قسمت خاص يا فعاليت بيوشيميايي خاصي از باكتري را مورد هدف قرار ميدهد. مثلاً ممكن است يك آنتيبيوتيك ديواره اسكلتي باكتري را تخريب كند و ديگري آنزيم خاصي را در باكتري از كار بيندازد.
مقاومت آنتيبيوتيكي چيست؟
زماني كه يك آنتيبيوتيك جديد كشف ميشود، در ابتدا روي تعدادي از باكتريها و عفونتهاي ناشي از آنها موِثر است و ميتواند با آن باكتريها مبارزه كند و اصطلاحاً تعدادي از باكتريها به آن آنتيبيوتيك حساسند. ولي پس از مدتي، رفته رفته، اين آنتيبيوتيك جديد اثر خود را بر برخي از همان باكتريها كه درابتدا بر آنها موِثر بود، از دست ميدهد و اصطلاحاً آن باكتريها نسبت به اين آنتيبيوتيك خاص مقاوم ميشوند و مقاومت آنتيبيوتيكي رخ ميدهد.
بهترين روش تشخيص مقاومت آنتيبيوتيكي، تست آنتيبيوگرام است. اين آزمايش به بهترين نحو مشخص ميكند كه يك باكتري به چه آنتيبيوتيكهايي حساس بوده و به چه آنتيبيوتيكهايي مقاوم شده است. نحوه انجام اين تست به اين شكل است كه از باكتري مورد نظر در محيطهاي مخصوص حاوي صفحات كوچك آنتيبيوتيكي، كشت به عمل ميآيد. اگر باكتري در حضور يك آنتيبيوتيك كشت يافته و رشد كند، يعني آن باكتري نسبت به آن آنتيبيوتيك مقاوم شده است.
چگونگي ايجاد مقاومت آنتيبيوتيكي
برخي از باكتريها بهطور طبيعي نسبت به انواع خاصي از آنتيبيوتيكها مقاومند. زماني كه يك آنتيبيوتيك جديد مورد استفاده قرار ميگيرد، باكتريهايي كه ميتوانند مقاومت كنند ، شانس بيشتري براي بقاء مي يابند. برخي از مقاومتهاي آنتيبيوتيكي بدون دخالت انسان رخ ميدهند و روند قابل قبول اين پديده طبيعي طي ميشود. ولي مشكل زماني شروع ميشود كه معمولاً با دخالت انسان ، مقاومت باكتريها در برابر آنتيبيوتيكها بسيار سريع و وسيع اتفاق بيفتد. به طور كلي علل مقاومتهاي آنتيبيوتيكي سريع و وسيع فعلي را ميتوان به 5 گروه دستهبندي كرد: -1 مصرف بيش از حد آنتيبيوتيكها -2 مصرف خودسرانه آنتيبيوتيكها توسط خود بيماران -3 عدم رعايت دستور مصرف درست آنتيبيوتيك توسط بيمار -4 از ابتدا پناه آوردن آنتيبيوتيك هاي در دسترس براي درمان عفونتهاي معمولي -5 تجويز آنتيبيوتيك به حيوانات تا‡مينكننده غذاي انسان.
چه بايد كرد؟
با اجراي توصيههاي زير، ميتوان اميدوار بود كه سرعت ايجاد مقاومتهاي آنتيبيوتيكي كاهش يابد:
-1 لطفاً از پزشكتان تقاضاي تجويز آنتيبيوتيك نكنيد. او بهتر از هر كسي ميتواند تعيين كند كه آيا شما به آنتيبيوتيك نياز داريد يا نه.
-2 خودسرانه و بدون تجويز پزشك دارو و بالاخص آنتي بيوتيك مصرف نكنيد.
-3 هميشه دستور مصرف درست آنتيبيوتيك را به دقت از پزشكتان بپرسيد و آن را به طور كامل رعايت كنيد.
-4 تصور نكنيد كه يك آنتيبيوتيك جديد و گرانقيمت الزاماً بهتر و سريعتر از آنتيبيوتيكهاي قديمي اثر ميكند. در نظر داشته باشيد كه پزشك بايد، درمان بيماري را پله به پله پيش ببرد.
مهمترين نكتهاي كه دانشمندان و مجامع مسئول در مورد مقاومت آنتيبيوتيكي به آن تا‡كيد دارند، اينست كه به ياد داشته باشيد بسياري از عفونتهاي بدن انسان از جمله عفونت راههاي هوايي فوقاني (بيني، سينوس، گلو، حلق و حنجره) ويروسي هستند و اصلاً نيازي به آنتيبيوتيك ندارند.
نقشه
سايت