| سلامت :اگر بيماري بيش از يكبار در هفته دچار سردرد شديد شود بايد نگران شود. دكتر علي غلامرضا نژاد آقاي دكتر سردرد شكايت بسيار شايعي است، اما اطلاعات در اين خصوص، خيلي مختصر و معمولي است. درست است؟ بله.همينطور... |
سلامت :اگر بيماري بيش از يكبار در هفته دچار سردرد شديد شود بايد نگران شود.
دكتر علي غلامرضا نژاد
آقاي دكتر سردرد شكايت بسيار شايعي است، اما اطلاعات در اين خصوص، خيلي مختصر و معمولي است. درست است؟
بله.همينطور است. سردرد از شايعترين شكايات انسان است. شايد 2 تا 3 علامت باشد كه هيچ فردي در دنيا نيست كه حداقل يك بار آنها را تجربه نكرده باشد. يكي از آنها تب است و ديگري سردرد.
خب،علت اين سردردها چيست؟
سردرد علل بسيار متفاوتي دارد اما خوشبختانه شايعترين علل آن، خوشخيم هستند. بيماريهاي خطرناكي كه موجب سردرد ميشوند، بسيار نادر هستند و زياد ديده نميشوند. به هر حال وظيفه يك پزشك اين است كه از ميان اين تعداد زياد شكايات سردرد، آنهايي كه مهم هستند را تشخيص بدهد و هر چه سريعتر درمان كند. همانطور كه گفتيم علل متفاوتند اما شايعترين علل سردرد را سردردهاي ميگرني و سردردهاي تنشي تشكيل ميدهد. اما تعداد كمي از سردردها هم هستند كه از جاهاي ديگري به جز مغز و اعصاب منشا‡ ميگيرند.
يعني كجاها؟
تقريبا همه ساختمانهايي كه در سر و جمجه هستند مثل چشم، گوش، دندان و سينوسها. البته يك نكتهاي كه بايد همين جا دوباره تاكيد كنم اين است كه تعداد اين موارد بسيار اندك است. در اصل بايد بگويم كه بيماريهاي چشم، گوش، دندانها، سينوسها و ستون فقرات همگي ميتوانند درد ايجاد كنند، اما درد آنها ويژگيهاي خاصي دارد كه كاملا قابل تشخيص و شناسايي است و به راحتي ميتوان آنها را از سردرد افتراق داد. متاسفانه بسياري از مردم به خاطر سردرد به متخصصان گوش و حلق و بيني و چشمپزشكي و غيره مراجعه ميكنند و به اشتباه براي آنها تشخيص سينوزيت يا بيماريهاي چشم گذاشته ميشود. اما بايد گفت كه اگر چه اين بيماريها هم ميتوانند باعث درد بشوند اما سردرد به ندرت از آنها منشا‡ ميگيرد. همانطور كه گفتم درد سينوزيت روي صورت حس ميشود نه در ناحيه سر و با سردرد فرق دارد. پس اگر كسي سردرد دارد تقريبا هيچ وقت ناشي از سينوزيت نيست و تقريبا هيچ وقت نميتواند از بيماريهاي چشم باشد. اكثر افرادي كه شكايت از سردردهاي مزمن و طولاني مدت دارند به بيماريهايي مثل ميگرن و سردردهاي تنشي مبتلا هستند، يعني سردردهايي كه از استرس منشا‡ ميگيرند.
پس با اين حساب استرسها و اضطرابها روي سردرد تاثير دارند.
بله. ببينيد استرسها ميتوانند هر سردردي را كه از قبل وجود داشته است تشديد كنند. مثلا فردي را در نظر بگيريد كه ميگرن دارد. استرس، ميگرن اين بيمار را تشديد ميكند. اما از طرف ديگر گروهي از سردردها هم وجود دارند كه منشا‡ آنها فقط استرس است و ما در اصطلاح پزشكي به آنها سردرد تنشي ميگوييم. پس اگر سردرد از قبل وجود داشته باشد، استرس آن را تشديد ميكند، اگر از قبل وجود نداشته باشد هم استرس آن را بوجود ميآورد.
ضربهها چطور؟
ضربهها هم ميتوانند سردرد ايجاد كنند. وجود ضربه در همان موقع اصابت ضربه يك امر طبيعي است. اما به جز اين مرحله حاد هم ضربه ميتواند تا حدود 6 ماه براي فرد سردرد ايجاد كند. يعني فردي كه ضربه به سر داشته، ميتواند تا 6 ماه بعد همچنان سردرد احساس كند اما معمولا ظرف همين 6 ماه بهبود مييابند. يعني شما نميتوانيد سردرد حال حاضر خود را به ضربهاي كه 01 سال پيش به سرتان وارد شده نسبت بدهيد. اگر سردرد به علت ضربه باشد معمولا حداكثر ظرف مدت 6ماه خوب ميشود.
حالا با توجه به اين شيوع بالا، آيا سردردها واقعا علامت مهمي به حساب ميآيند؟
بله. اصولا سردرد علامت نگران كنندهاي است. مثلا در جامعه خيلي از افراد زانودرد دارند اما توجهي به آن نميكنند اما تا سردرد ميگيرند فوري به فكر بيماريهاي بدي مثل تومورهاي مغزي و مننژيت ميافتند و بهدكترميروند. مخصوصا اگر به تازگي فردي از افراد خانواده به بيماريهايي مثل تومورهاي مغزي يا مننژيت دچار شده باشد، اين نگرانيها بيشتر هم ميشوند. البته اين نگرانيها واقعا بيمورد نيستند اما همانطور كه گفتم بايد دانست كه اكثر اين سردردها از بيماريهاي خوشخيمي مثل ميگرن و سردرد تنشي ناشي ميشوند.
پس چهطور ميتوان سردردهاي ناشي از بيماريهاي مهمي مثل تومورها را از سردردهاي ناشي از استرسهاي روزمره افتراق داد؟
به طور معمول تمام بيماراني كه براي مدتهاي طولاني سردرد دارند خودشان به پزشك مراجعه ميكنند. اما ما هم توصيه ميكنيم كه هر فردي كه براي مدت طولاني سردرد دارد، حداقل يك بار به پزشك مراجعه كند تا اگر يكي از علل مهم فوق باعث بيماري شدهاند، توسط پزشك مشخص شود.
اين مدت طولاني يعني چقدر؟
يعني حدود چند هفته.
پس اگر يك سردرد فقط يك بار تكرار شد، نياز به مراجعه ندارد؟
سردردهاي معمولي نه، اما سردردهاي خيلي شايع حتي اگر يك بار باشندهم بايد به پزشك مراجعه كنند. همان طور كه گفتم سردرد شايع است و نميتوان گفت كه هر كسي يك سردرد خفيف پيدا كرد به دكتر برود. چون معمولا ناشي از خستگي و استرس و به قول معروف از نوع تنشي هستند اما سردردهاي شديد حتي اگر يك بار باشند هم نياز به بررسي دارند مثل مريضي كه هيچ وقت سابقه سردرد نداشته و حالا براي اولين بار به طور ناگهاني سردرد پيدا كرده است كه حتما بايد بررسي شود.
آيا علل ديگري هم براي سردرد وجود دارد؟
بله. مثلا بعضي از سردردها از بيماريهاي تيروئيد منشا‡ ميگيرند. مثل پركاري تيروئيد. حتي گاهي اوقات اولين علامت پركاري تيروئيد سردرد است و بيماري با همين علامت مشخص ميشود. فشارخون بالا هم ميتواند سردرد ايجاد كند. مشخصه سردردهاي ناشي از فشارخون بالا اين است كه صبحها شديدترند و اكثرا در پشت سر احساس ميشوند. در جريان بيماريهاي عفوني هم گاهي سردرد ايجاد ميشود. از سرماخوردگي و آنفلوآنزا گرفته تا حصبه و تبمالت همگي ممكن است به ويژه در مراحل ابتدايي با سردرد همراه باشند.
براي درمان سردردها بايد چه كار كرد؟
خب. به اين راحتي نميتوان به اين سوال پاسخ داد. مسلما درمان بستگي به نوع عامل بيماري دارد. هر نوع سردرد درمان خاص خود را دارد. مثلا اگر سردرد از بيمايهاي داخل جمجمه مثل تومورها و آبسهها و كيستها ناشي ميشود، حتما به جراحي نياز دارد.
در مورد سردردهاي شايعتر، يعني سردردهاي ميگرني و تنشي چطور؟
اين سردردها اگر زياد تكرار شوند، يعني اگر از نظر علمي بيشتر از يك بار در هفته رخ دهند بايد بيمار درمان طولاني مدت دريافت كند. ما به اين درمان،درمان پيشگيري هم ميگوييم. يعني بيمار حتي وقتي كه سردرد ندارد هم دارو مصرف ميكند تا از وقوع سردردهاي احتمالي پيشگيري كند. اما اگر شيوع اين سردردها كمتر از يك بار در هفته است نياز به درمان بلند مدت و درمان پيشگيري نيست و بيمار بايد تنها در صورت وقوع سردرد دارو مصرف كند.
طول مدت اين درمانهاي پيشگيري كننده چقدر است؟
حداقل 3 تا 6 ماه است. اما ممكن است طبق شرايط بيمار نياز باشد كه درمان از اين هم طولانيتر باشد. در اصل اگر قرار باشد اين بيمار درمان پيشگيري كننده را نگيرد حداقل هفتهاي يك يا دو بار به علت سردردهاي شديد ميگرني از كار و زندگي خود ميافتد و مجبور ميشود حجم زيادي از مسكنها را مصرف كند. براي همين در اين موارد بهتر است كه بيمار درمان پيشگيري بگيرد تا از بروز اين سردردها جلوگيري شود و يا كاملا قطع شود.
اگر بعد از قطع اين درمانهاي پيشگيري كننده، بيماري دوباره عود كرد چطور ؟
ميتوان دوباره درمان را شروع كرد، اما بستگي به شرايط بيمار دارد.
در مورد افرادي كه دفعات سردردهاي آنها كم است چطور؟
در اين موارد به بيمار توصيه ميكنيم كه زمانحمله بيماري از استراحت و مسكن استفاده كند. اما يك سري توصيههايي هم دارم. مثلا ببينيد، خيلي از مردم وقتي سردرد دارند به متخصص روانپزشكي يا جراح مغز و اعصاب يا چشم پزشك يا متخصص گوش و حلق و بيني مراجعه ميكنند. اما اين كار درست نيست. اگر سردرد داريد حتما قدم اول مراجعه به يك متخصص مغز و اعصاب است. همان طور كه گفتم بيماريهاي چشم و سينوسها اگر سردرد بدهند هم سردرد حاد است و اين سردردهاي مزمني كه ماهها و سالها تكرار ميشوند، تقريبا هيچوقت از منشا‡ چشم و سينوسها نيستند و بنابراين متخصص چشمپزشكي و گوش و حلق و بيني نميتواند كمكي به شما بكند. حتي به كرات ميبينيم كه از اين مريضها عكس سينوس ميگيرند و چندين بار آنها را با تشخيص سينوزيت درمان ميكنند اما واقعا بيمار ميگرن داشته است. تنها بر اساس اينكه بيمار در عكس سينوسش داراي يك كدورت بوده است، نميتوان سردرد را به آن نسبت داد. پس باز هم تاكيد ميكنم كه در قدم اول به متخصص مغز و اعصاب مراجعه كنيد و اگر براي سردرد شما تشخيص بيماري سينوس يا چشم دادهاند ميتوان گفت كه در 59 درصد موارد تشخيص غلط است. مورد ديگري كه ميخواستم تاكيد كنم اين است كه اگر سابقه سردرد نداشتهايد و ناگهاني و يك دفعه دچار سردرد شدهايد، حتما هر چه سريعتر به دكتر مراجعه كنيد. حتي اگر شب و نصف شب است هم به اورژانس برويد. اين سردردهاي شديد و ناگهاني خيلي مهم هستند.
شايد معروفترين نوع سردرد، ميگرن باشد. اين ميگرن واقعا چيست؟
ميگرن يك لغت يوناني است و در اصل در ابتدا <هميكرانيا> بوده است، يعني نصفسر. سردردهاي ميگرني به طور معمول فقط نصف سر را درگير ميكنند، مثل نصف طرف چپ سر يا نيمه راست سر. البته اين احتمال وجود دارد كه بعدا منتشر شود و همه سر را بگيرد اما معمولا ابتدا از يك طرف شروع ميشود. به همين دليل در گذشته به آن هميكرانيا ميگفتند كه تغيير شكل داد و ميگرن شد. البته ميگرن ميتواند از جاهاي ديگري هم شروع شود مثلا گاهي از چشم يا از پشتسر شروع ميشود و سپس به كل سرانتشار پيدا ميكند. ممكن است با حالت تهوع و استفراغ هم همراه باشد.
معمولا چقدر طول ميكشند؟
معمولا چند ساعت هستند اما ممكن است چند روز هم طول بكشند.
چه عواملي روي شدت و ضعف اين سردردها اثر دارند؟
عوامل موثر خيلي زياد هستند. مثلا قاعدگي در خانمها ميتواند باعث تحريك شروع حمله ميگرني شود. مصرف قرصهاي ضد بارداري هم ميتواند بيماري را تشديد كند. اما جالب اين است كه معمولا در بارداري شدت و دفعات حملات كمتر ميشود. حتي من بيماري داشتم كه 9 بار حامله شده بود تا از شر اين سردردهاي ميگرني خلاص شود. استرس هم خيلي مهم است و ميتواند بيماري را به شدت تشديد كند.
ارث هم موثر است؟
بله. بعضي افراد واقعا سابقه اين بيماري را در خانواده خود دارند و حتي گاهي اوقات ميتوان گفت كه بعضي موارد علت بيماري وراثت بوده است. اما هميشگي نيست و عوامل ديگري هم موثر هستند.
پايان قسمت اول
|
