دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم، گاه و بی‌گاه شاهد چالشی جدید در عرصه سلامت انسان‌هاست. برخی از بیماری‌ها به دلیل طبیعت واگیردار خود در مقاطع زمانی متفاوت و گاه غیرقابل پیش‌بینی جمعی از افراد جامعه را به صورت گروهی مبتلا کرده و موجب خسارت‌های جانی و مالی قابل توجهی می‌شوند. این‌گونه وقایع بهداشتی را اصطلاحاً اپیدمی یا همه‌گیری می‌نامند.
بیماری‌هایی چون آبله، طاعون، سرخک و آنفلوآنزا موارد متعددی از اپیدمی‌های وحشتناک را در جامعه بشری از خود به‌‌یادگار گذاشته‌اند.

هرچند ارتقای سطح زندگی و ابداع واکسن برای بسیاری از بیماری‌ها در جهان معاصر خطر اپیدمی برای بسیاری از این بیماری‌ها را کاهش داده یا بکلی از بین برده است، اما هنوز در مواردی برخی بیماری‌ها بویژه در ماه‌های گرم سال از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌شود؛ چرا که بسیاری از میکروب‌ها و ویروس‌ها در فصول گرم و مرطوب سال فعالیت بیشتری دارند و ازاین رو در روزهای فصل گرم شاهد ابتلای مردم به انواع بیماری‌های خطرناک و درعین حال شایع هستیم.
کارشناسان و متخصصان تغذیه، عفونت‌های روده‌ای را از شایع‌ترین بیماری‌های فصل تابستان می‌دانند که کودکان و سالمندان را به عنوان آسیب‌پذیرترین افراد جامعه بیش از هر گروه سنی دیگری تهدید می‌کند.
به گفته دکتر مسعود مردانی متخصص بیماری‌های عفونی، مهم‌ترین علت شیوع عفونت‌های روده‌ای بویژه در فصل گرم تابستان استفاده از موادغذایی مانده، حرارت ندادن کافی غذاهای سردشده، مصرف زرده تخم‌مرغ نیمه‌پز و مصرف بستنی‌ها و آب‌های آلوده است و شیوع بیماری‌های روده‌ای بویژه اسهال و استفراغ از شایع‌ترین بیماری‌های فصل تابستان به شمار می‌آیند، از آنجا که بیماری‌های شایع در ماه‌های گرم سال اغلب هنگام مسافرت و در مکان‌های تفریحی و گردشی بروز می‌کنند، از این رو باید توجه داشت در این فصل بهتر است غذاها در منزل تهیه یا از رستوران‌ها و اغذیه‌فروشی‌های معتبر خریداری شود. غذا باید به طور کامل پخته شده و از مصرف غذاهای نیم‌پز همانند بیفتک و… خودداری شود ضمن این‌که حتی‌المقدور سعی شود غذا بلافاصله پس از تهیه مصرف شده و از استفاده مجدد در وعده‌های غذایی دیگر پرهیز شود و در غیر این صورت غذای باقیمانده در یخچال نگهداری شود و درصورت استفاده مجدد حتماً غذای مصرفی در دمای بالای ۶۰ درجه گرم شود.
این استاد دانشگاه همچنین جوشاندن آب را مهم‌ترین راه از بین بردن باکتری‌ها و انگل‌ها دانسته و تصریح می‌کند آب آلوده یکی از مهم‌ترین راه‌های ابتلا به بیماری اسهال در افراد بویژه کودکان است.
● مسمومیت‌های غذایی
در هر حال اغلب متخصصان بیماری‌های عفونی، شایع‌ترین بیماری‌های فصل گرما را بروز مسمومیت‌های غذایی و در پی آن شیوع اسهال و استفراغ می‌دانند.
به گفته کارشناسان، این بیماری اغلب کودکان زیر ۵ سال را گرفتار می‌کند؛ به گونه‌ای که سالانه ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار مرگ و میر ناشی از اسهال در جهان رخ می‌دهد ضمن این‌که روزانه ۳۰۰۰ کودک در جهان جان خود را بر اثر این بیماری از دست می‌دهند.
براساس پژوهش‌های به عمل آمده، هر کودک زیر ۵ سال به طور تقریبی ۳ بار در سال به بیماری اسهال مبتلا می‌شود که این آمار در برخی مناطق ۹ بار در سال است.
این پژوهش همچنین نشان می‌دهد کودکان زیر ۵ سال ۱۵ درصد روزهای زندگی خود را با بیماری اسهال می‌گذرانند و همچنان ۸۰ درصد مرگ و میر کودکان زیر ۲ سال ناشی از اسهال است.
این آمارها بخوبی گویای اهمیت و ضرورت جلوگیری از بیماری‌های شایع فصل تابستان بویژه اسهال در میان کودکان زیر ۵ سال است.
دکتر مردانی با بیان این‌که اسهال یکی از جدی‌ترین و شایع‌ترین بیماری‌های فصل گرما در میان کودکان است، می‌گوید: اهمیت این بیماری از آن روست که باعث از دست رفتن آب بدن، الکترولیت‌ها و سوءتغذیه و در نهایت بروز بیماری‌های عفونی در بدن کودکان می‌شود و آنان را مستعد ابتلا به انواع عفونت‌ها می‌کند. در عین حال خوشبختانه این بیماری در سال‌های اخیر از طریق روش بسیار ساده و قابل دسترسی استفاده از محلول خوراکی او. آر. اس کنترل شده و میزان مرگ و میر کودکان به حداقل رسیده است.
کودکان زیر ۵ سال ۱۵ درصد روزهای زندگی خود را با بیماری اسهال می‌گذرانند و همچنان ۸۰ درصد مرگ و میر کودکان زیر ۲ سال ناشی از اسهال استاین متخصص بیماری‌های عفونی با دسته‌بندی این بیماری به دو دسته حاد و مزمن، می‌گوید: در اسهال حاد که بین ۷ تا ۱۴ روز به طول می‌انجامد، بیمار در هر بار مقدار زیادی آب از بدنش دفع شده و مدفوع فرم آبکی دارد ولی در اسهال مزمن مدفوع کمتر آبکی بوده و خون و بلغم دارد. ضمن این‌که عامل اسهال حاد ویروس‌ها و در برخی موارد باکتری‌ها هستند حال آن‌که عامل اسهال مزمن، باکتری‌هایی چون آمیب و انگل هستند.
دکتر محسن زهرایی، رئیس اداره بیماری‌های منتقله از آب و غذای وزارت بهداشت نیز در این خصوص می‌گوید: وقتی سطح سواد عمومی بالا می‌رود و مردم نکات آموزشی را مطالعه می‌کنند و پیام‌های بهداشتی به آنها منتقل می‌شود، شاخص‌های بهداشت ارتقا می‌یابد و بیماری‌های روده‌ای قابل کنترل‌تر می‌شود.
در کشور بیماری‌های عفونی روده‌ای از جمله وبا، اسهال‌های خونی، باکتری‌های انگلی و حصبه از مهم‌ترین بیماری‌هایی هستند که طی سال‌های گذشته باعث مرگ و میر بسیاری شدند. کشورمان طی سال‌های گذشته در معرض تهدید بیماری وبا بوده؛ به طوری که در سال ۸۴ یکهزار و ۱۳۳ مورد ابتلا به وبا داشتیم و در سال۸۵ این میزان به ۲۴ مورد و سال ۸۶ به ۵۷ مورد رسید؛ البته عمده موارد ابتلا مربوط به افراد بیگانه، افغانی‌ها و پاکستانی‌ها بود که برای کنترل این بیماری نیازمند همکاری بین بخشی دستگاه‌های دولتی هستیم.
زهرایی، مهم‌ترین راه انتقال این بیماری‌ها را رعایت نشدن بهداشت فردی و نشستن دست‌ها قبل از غذا می‌داند و می‌گوید: مردم تصور می‌کنند که آب چاه، برکه، رودخانه‌ها و چشمه‌ها که ظاهر شفافی دارد؛ برای نوشیدن بسیار گواراست، در حالی‌که این آب‌ها دارای انواع انگل هستند و خوردن آنها باعث بیماری‌های روده‌ای می‌شوند که ممکن است چندین سال علائمی از این بیماری بروز نیابد. گندزدایی آب در محل مصرف از راه‌های پیشگیری از وباست به طوری که با استفاده از کلر به موازات تهیه و تدارک مخازن مطمئن می‌توان از آب آشامیدنی سالم استفاده کرد.
به گفته وی، گندزدایی آب، یک فرآیند از عملیات تصفیه است که در نتیجه آن باکتری‌های موجود در آب از بین می‌روند. یک فرد می‌تواند با داشتن حداقل یک لیتر آب برای آشامیدن و دو لیتر برای تهیه غذا و مصرف ضروری شستشو در روز، زنده بماند.
مصرف مواد غذایی خام مثل سبزیجات به همراه غذا برای بدن مفید است، اما باید به دقت شسته و ضدعفونی شود، در غیر این صورت باعث ابتلا به بیماری‌های روده‌ای می‌شود. گاهی اوقات می‌بینیم افراد کاهو را بدون این‌که خوب ضدعفونی کنند، مصرف می‌کنند و این باعث ایجاد بیماری کیست هیداتیک می‌شود.

بیماری کیست هیداتیک توسط نوعی کرم ایجاد می‌شود که انتقال آن از طریق سبزی‌های آلوده‌ای رخ می‌دهد که در مزارع در مجاورت آلودگی‌های مختلف بوده‌اند. برای اطمینان از انتقال نیافتن این بیماری‌ها، باید پس از پاک کردن انواع سبزی، آنها را در ظرفی قرار داده و مقداری مایع ظرفشویی یا پرکلرین روی آن ریخته و پس از ۵ دقیقه شستشو دهند، به‌طوری که کفی روی آنها باقی نماند تا کاملا آلودگی آنها برطرف شود.
بیماری‌های موسمی هر ساله آسیب‌های فراوانی را به جامعه وارد می‌سازد، در حالی‌که در اکثر موارد می‌توان با احتیاط‌ها و پیشگیری‌های ساده جلوی بروز بسیاری از این بیماری‌ها را گرفت.

رقیه نوری

www.jamejamonline.ir