در شرايطي كه به عقيده متخصصان سم‌شناسي ماده‌اي كه امروزه به‌خصوص در ميان جوانان و آن هم به‌دليل ارزان بودن، شيوع بيشتري دارد

كراك است،27آذر حامد اختياري، مسئول آزمايشگاه عصب- روانشناسي مركز ملي مطالعات اعتياد با هشدار نسبت به افزايش اعتياد رواني به ماده كراك اعلام كرد: مصرف كراك باعث احساس گرفتگي، خارش، لذت، بي‌دردي و حالت خواب‌آلودگي مي‌شود.

وي ادامه داد: اگر چه اين احساس لذت و بي‌دردي در دفعات بعدي مصرف مرتباً‌ كاهش مي‌يابد، اما از شدت يبوست و مردمك تنگ بيماران وابسته، با وجود مصرف طولاني مدت عموماً چندان كاسته نمي‌شود.

كراك، هم توهم‌زا هم اعتياد‌آور

با وجود علائمي كه كراك در فرد معتاد ايجاد مي‌كند، نكته جالب اينجاست كه ماهيت اين ماده به عقيده كارشناسان در كشورهاي غربي كاملا با نوع مصرفي آن در ايران متفاوت است.

دكتر كامبيز سلطاني‌نژاد، متخصص سم‌شناسي و مشاور علمي مركز اطلاع‌رساني دارو و سموم، با تاييد اين امر، به همشهري اين طور توضيح مي‌دهد: اين ماده در كشورهاي غربي، كوكائين ناميده مي‌شود ولي در كشور ما با درصد خلوص بالاي هروئين به فروش مي‌رسد و موجب تشديد اعتياد به‌خصوص در جوانان مي‌شود.

اين در حالي است كه به گفته طلعت قانع، كارشناس داروسازي و سم شناسي و مسئول مركز اطلاع‌رساني داروها و سموم وزارت بهداشت توهم‌زاها موادي هستند كه هدف از استفاده آنها ايجاد سرخوشي و هيجان است و بيشتر اعتياد رواني ايجاد مي‌كنند.

وي با تاكيد بر اينكه كراك هم جزء مواد توهم‌زاست، معتقد است: ولي در ايران اين ماده علاوه بر دارا بودن مقادير زيادي هروئين، متأسفانه ناخالصي‌هاي آلوده‌كننده‌اي هم دارد و حتي در نمونه‌هاي بسيار زيادي از اين ماده، به اعتراف وارد‌كنندگان، مدفوع انساني ديده شده است كه همين امر موجب آلوده شدن بدن مي‌شود.

با اين حال مسئول آزمايشگاه عصب- روانشناسي مركز ملي مطالعات اعتياد در توضيح ديگر عوارض اين ماده توهم‌زا مي‌گويد: با مصرف كراك، تنفس سطحي ضعيف شده و درصورت مصرف زياد و مسموميت، قطع تنفس مي‌تواند باعث مرگ مصرف‌كننده شود.

وي با بيان اينكه علائم ترك كراك، مشابه علائم ترك هروئين، اما بسيار شديدتر است، توضيح مي‌دهد: در صورت عدم‌مصرف، بيمار معتاد به كراك دچار دردهاي شديد عضلاني، استخواني، شكمي، اسهال شديد و آبريزش بيني مي‌شود.

سلطاني‌نژاد مي‌افزايد: احساس ولع مصرف و نياز شديد به مصرف كراك، ممكن است موجب شود بيمار وابسته براي رسيدن به آن به هر كاري دست بزند.

سومين علت مسموميت

اما ظاهرا مسموميت با مواد‌مخدر فقط به مصرف كراك محدود نمي‌شود؛ چون اگرچه ميزان مصرف اين ماده در كشور در حال افزايش است ولي به گفته متخصصان سم‌شناسي هر ماده‌اي كه غير از مقاصد پزشكي و عرف جامعه مصرف شود، در واقع مورد سوء‌مصرف قرار گرفته است؛

به‌طوري‌كه دكتر شاهين شادنيا، رئيس بخش مسمومان بيمارستان لقمان در گفت‌وگو با همشهري مي‌گويد: آمارهاي بيمارستان لقمان نشان داده مواد‌مخدر در سال گذشته سومين علت مسموميت و مرگ و مير ناشي از آن بوده است.

وي با اشاره به اينكه مواد‌مخدر در كل براساس نوع اثرات‌شان به دسته‌هاي مختلف تقسيم مي‌شوند، خاطر‌نشان مي‌كند: يك دسته از آنها مواد‌مخدر شبه‌مرفيني است كه شامل ترياك‌، هروئين و اشكال دارويي مثل كدئين، ترامادول و مورفين مي‌شود.

دومين گروه از موادي كه مورد سوء‌مصرف قرار مي‌گيرند تركيبات توهم‌زا هستند كه سردسته آنها حشيش و بعد از آن LSD است. همچنين تركيبات محرك از قبيل آمفتامين‌ها (اكستازي و شيشه) در رده سوم اين دسته از مواد قرار مي‌گيرند.

رئيس بخش مسمومان بيمارستان لقمان با اشاره به اينكه در مراحل بعدي، آرام‌بخش‌ها كه سردسته آنها الكل است مورد سوء مصرف قرار مي‌گيرند، توضيح مي‌دهد: البته در كشور ما به‌صورت سنتي تركيبات مخدر شبه‌مرفين شايع‌تر از گروه‌هاي ديگر هستند؛ به‌طوري‌كه از سال‌ها قبل ترياك و بعد از آن هروئين سردسته اين مواد محسوب مي‌شوند.

دكتر شادنيا بيشترين موارد مسموميت را هم به اين دسته از مواد نسبت مي‌دهد و مي‌گويد: معمولا افرادي كه اين مواد را استعمال مي‌كنند، علائمي مانند خواب‌آلودگي، تنگي مردمك چشم و تنگي و افت تنفس در آنها ديده مي‌شود؛ به‌طوري‌كه حتي همين افت تنفس و به‌دنبال آن كاهش هشياري منجر به مرگ فرد استعمال‌كننده مي‌شود.

نوشيدني‌هاي سمي

«در مورد آرام‌بخش‌ها نيز فرد استعمال‌كننده ماده‌اي مثل الكل با مست شدن تعادل خود را از دست مي‌دهد و سطح هشياري و تمركز در او كاهش پيدا مي‌كند. در بسياري موارد هم اين علائم با كاهش شديد قند خون با مرگ و مير همراه است.»

شنيدن اين عبارات از زبان رئيس بخش مسمومان بيمارستان لقمان در حالي است كه به عقيده كارشناسان، مشروبات الكلي دست ساز و تقلبي هم در بازار رواج زيادي دارد كه مواد سمي در اين مشروبات منجر به ايجاد عوارض زيادي از جمله كاهش شديد ديد فرد استعمال‌كننده مي‌شود.

دكتر قانع، در اين رابطه به همشهري مي‌گويد: مصرف حتي اندك الكل صنعتي يا متانول خطر كوري و مرگ فرد را در پي دارد و با وجود اينكه ماده تلخ‌كننده به اين نوع الكل زده مي‌شود اما عوارض ناشي از مصرف اين ماده خطرناك را هر سال داريم.

مسكن‌هاي شبه‌مخدر

سوء مصرف مواد مي‌تواند در قالب مصرف دارو و مسكن بيش از حد نيز باشد. در رأس تمامي اين داروها هم مسموميت با ترامادول و بعد مسموميت با داروهاي افسردگي 3حلقه‌اي بخش عمده مسموميت‌ها به‌خصوص در تهران را تشكيل مي‌دهند.

دكتر قانع با بيان اينكه ترامادول جزء خانواده مواد‌مخدر محسوب نمي‌شود و از خانواده ترياك نيست اما يك آرام‌بخش است كه آثار شبيه مواد‌مخدر دارد، خاطر‌نشان مي‌كند: بيشتر مسموميت‌ها با اين دارو عمدي است و به‌علت دوز بالاي مصرف به‌وجود مي‌آيد.

وي با تاكيد بر اينكه ترامادول داروي بدون نسخه نيست و حتماً با تجويز پزشك توزيع مي‌شود، تصريح مي‌كند: اما به هر حال اين دارو نيز مانند هر دارو يا ماده مخدر ديگر از كانال‌هاي غير‌رسمي و روش‌هاي غير‌قانوني در اختيار مردم قرار مي‌گيرد.
تحقيقات- گروه سلامت – سميه شرافتي: