سال گذشته گروهي از دانشمندان آمريكا با بررسي دقيق الگوي برجاي مانده از ردپاي گروهي از دايناسورها به اين نتيجه رسيدند كه آنها هنگام زندگي در مجاورت يكديگر، حركات خاصي انجام مي‌دادند كه بدون شك ريشه در نوعي حس اجتماعي بودن دارد. تحقيقاتي از اين نوع همواره براي ديرينه‌شناسان جذاب بوده است. اكنون نيز برگ ديگري از اين دفتر ورق خورده است. ديرينه‌شناسان در تازه‌ترين كشفيات خود از دنياي دايناسورها به اين نتيجه رسيده‌اند كه اين حيوانات ممكن است در مقايسه با آنچه همواره مطرح بوده است از جثه ريزتري برخوردار بوده باشند؛ احتمالي كه در صورت قطعيت يافتن مي‌تواند به ايجاد تحولي تاريخي در فرآيند مطالعه و شناخت دقيق اين موجودات پيچيده منجر شده و حتي به بازنگري جديدي درباره نظريه‌هاي مربوط به چگونگي زندگي و انقراض نسل آنها بينجامد.

اگر سري به كتاب‌هاي درسي يا نمودارهاي نصب شده در كلاس درس يا آزمايشگاه‌هاي تحقيقاتي مدارس و دانشگاه‌ها بزنيد، احتمالا تصاويري از دايناسورها را مي‌بينيد كه براي نشان داده شدن بهتر ابعاد و وزن‌شان، آنها را در برابر چندين اتوبوس به صف شده يا گروهي از انسان‌ها به تصوير كشيده‌اند، اما احتمالا بزودي تمامي ‌اين تصاوير و نمودارها جاي خود را به مقياس‌هاي بهتر و منطقي‌تري مي‌دهند. دايناسورها همواره در فيلم‌ها بخصوص در مجموعه فيلم «پارك ژوراسيك» در قامت موجودات ترسناك و عظيم‌الجثه‌اي به تصوير كشيده شده‌اند و هميشه چنين تصور شده است كه به دليل جثه بسيار بزرگ خود با حركت در طبيعت خسارات جدي به مناطق اطراف خود وارد مي‌كرده‌اند. اكنون و بر اساس گزارش مطالعاتي گروهي از ديرينه شناسان كه در نشريه معتبر جانورشناسي منتشر شده است، گونه‌هاي زيادي از اين حيوانات از اندام و ساختار بدني به مراتب كوچك‌تري نسبت به تصورات اخير دانشمندان برخوردار بوده‌اند. دانشمنداني كه از مدت‌ها پيش فسيل دايناسورها را مورد مطالعه قرار داده‌اند به اين نتيجه رسيده‌اند كه اشتباهات قابل توجهي در مدل‌سازي رايج دايناسورها روي داده و درباره جثه بسيار درشت اين حيوانات اغراق شده است. دانشمندان با استفاده از پيشرفته‌ترين نرم‌افزارهاي رايانه‌اي به مدل‌هاي جديدي براي دايناسورها و تراكم بدني آنها دست يافته‌اند و درباره يكي از غول‌پيكرترين دايناسورهاي تاريخ يعني Apatosaurus louisae معتقدند اغراق عجيبي صورت گرفته است. در گذشته وزن اين دايناسور حدود 38 تن تخمين زده شده بود، اما تازه‌ترين مدل‌سازي‌هاي صورت گرفته، نشان مي‌دهد اين دايناسور تنها 18 تن وزن داشته است كه اين كاهش قابل توجه، خود نشان دهنده ابعاد به مراتب كوچك‌تر اين دايناسور است. از آن گذشته، تحقيقات جديد ديرينه شناسان نشان مي‌دهد وزن دايناسور غول پيكري همچون Giraffatitan برخلاف آنچه قبلا برآورد شده بود، چيزي حدود 16 تن است.

گري پاكارد از ديرينه شناسان دانشگاه دولتي كلرادو در آمريكا مي‌گويد: بيش از ربع قرن است كه ديرينه شناسان از مدل‌هاي آماري رايج براي برآورد وزن كلي دايناسورها و ديگر حيوانات عظيم‌الجثه‌اي از اين دست استفاده كرده‌اند. با اين حال با بررسي دوباره داده‌هاي بايگاني شده و تطابق آنها با نمونه‌برداري‌هاي مربوط به فسيل‌ها و هرگونه سرنخ ديگري درباره دايناسورها توانسته‌ايم اين نكته را نشان دهيم كه در حقيقت درباره ابعاد و وزن دقيق دايناسورها اشتباهاتي صورت گرفته است. اكنون به اين نتيجه رسيده‌ايم كه دايناسورها احتمالا نصف وزني را داشته‌اند كه تاكنون تصور مي‌شد.

اكنون و به واسطه انتشار نتايج اين تحقيق، دانشمندان بر اين باورند كه بايد روي سرنخ‌هاي جديد و مطمئني درباره ارائه نظريه‌هايي درخصوص زيست شناسي دايناسورها كار كرد. در اين خصوص طيف گسترده‌اي از مؤلفه‌ها از سوخت و ساز انرژي گرفته تا نيازهاي غذايي آنها و همچنين مسير حركتي اين جانوران مورد توجه ديرينه‌شناسان قرار گرفته است. دانشمندان دانشگاه كلرادو اين خطاي عجيب را اشتباه محاسباتي بزرگي عنوان مي‌كنند و معتقدند در صورتي كه چنين خطاي فاحشي صورت نمي‌گرفته است، تاكنون معماهاي بيشتري از زندگي دايناسورها و جانوران عظيم‌الجثه مشابه آنها حل مي‌شده است. از آن گذشته آنها بر اين باورند كه اغراق در ارائه‌اندازه و وزن دقيق دايناسورها مي‌تواند تأثيري منفي در ارائه نظريات درست و منطقي درباره جنبه‌هاي گوناگون زندگي آنها داشته باشد.

مبناي تحقيقات جديد دانشمندان، اندازه‌گيري‌هاي دقيقي است كه به ساختار استخواني دايناسورها باز مي‌گردد؛ البته اين راهبردي است كه در گذشته نيز دانشمندان براي بررسي ساختار دايناسورها استفاده مي‌كرده‌اند. نكته جالب توجه درخصوص تكنيك جديد دانشمندان در برآورد وزن دقيق‌تر دايناسورها، درستي حيرت‌انگيز آن است. آنها براي نشان دادن اين درستي، با استفاده از مدل‌سازي‌هاي جديد خود وزن تقريبي فيلي را برآورد كردند و پس از اندازه‌گيري حيوان روي باسكول، عدد نشان داده شده با برآورد دانشمندان مطابقت كامل داشت، يعني رقم 9/5 تن. دانشمندان با استفاده از برآوردهايي از اين دست به نتيجه رسيده‌اند تصويري كه از گونه‌هاي مختلف دايناسورها در فيلم‌هايي همچون پارك ژوراسيك و دنياي گمشده و نظاير آنها ارائه شده، با اشتباهي فاحش همراه بوده و اين مساله مي‌تواند به شكل‌گيري تصوري نادرست از غول‌پيكرترين جانوران دوران گذشته زمين در ذهن مردم عادي منجر شود. اكنون دانشمندان به جلو نگاه مي‌كنند. آنها بر اين باورند كه بايد بازنگري كلي در دنياي دايناسورها داشت. اين بازنگري مي‌تواند به ارائه نظريه‌هاي تازه‌اي درباره چگونگي زندگي گونههاي مختلف اين جانوران و از آن مهم‌تر آغاز فرآيند انقراض نسل آنها منجر شود. انقراض نسل دايناسورها همواره براي بشر جاي پرسش و ترديدهاي فراواني داشته است. مهم‌ترين نظريه در اين خصوص برخوردهاي شديد شهاب سنگي با زمين است كه گفته مي‌شود دايناسورها در بازه زماني كوتاهي از ميان رفته‌اند. با اين حال اكنون كه مشخص شده است اين حيوانات از جثه‌اي به مراتب كوچك‌تر برخوردار بوده‌اند مي‌توان گفت احتمال وجود گزينههاي ديگري درخصوص علل از بين رفتن دايناسورها دور از ذهن نيست.

واكنش دانشمندان و گروه‌هاي ديرينه شناسي در دانشگاه‌ها و مراكز مختلف تحقيقاتي جهان به اين يافته جديد يكسان نبوده است. گروهي بر اين باورند كه بايد براي رسيدن به نتيجه‌گيري درست و حساب شده، تحقيقات و نمونه‌برداري هاي بيشتري از فسيل اين جانوران صورت گيرد و نبايد شتاب‌زده عمل كرد؛ اما گروه‌هاي ديگري نيز كه شمارشان كم نيست بر اين باورند كه حالا نوبت به نگاه تازه‌اي به دايناسورها رسيده است. اين گروه‌ها بر اين عقيده‌اند كه شايد هم اكنون نيز براي ارائه نظريه‌هاي درست و منطقي درباره دايناسورها دير شده باشد، اما با استفاده از تحقيقاتي از اين دست و بهره‌گيري از فناوري‌هاي نوين بايد تصوير شفافي از اين جانوران ارائه كرد