اين سوال مطرح بود که بين روش‌هاي درماني باي‌پس و آنژيوپلاستي‌، انتخاب کدام بهتر و عاقلانه‌تر است تا کمترين مشکل و عوارض جانبي را براي بيمار در پي داشته باشد و احتمال برگشت‌پذيري بيماري را هم به حداقل برساند؟

نتيجه بحث‌ها و تحقيقات اين متخصصان نشان داد که احتمال بازگشت بيماري و احتياج مجدد به روش‌هاي درماني ديگر (پس از يک سال) در بيماراني که آنژيوپلاستي کرده‌اند، دو برابر است. به گفته دکتر هينز درکسل، استاد دانشگاه اينسبراک استراليا، اگر بيماران قلبي مي‌خواهند حداقل 10 سال از شر مشکلات قلبي خلاص شوند بايد جراحي‌اي را بپذيرند که لازمه‌اش شکافتن قفسه سينه است. به عبارت ديگر عمل باز قلب بهترين پيشنهادي است که مي‌توان به بيماران دچار انسداد عروق قلب کرد.

وقتي رگ‌هاي قلب ‌گرفتگي دارد

وقتي رگ‌هاي قلب دچار گرفتگي مي‌شوند، متخصصان قلب و عروق 2 گزينه پيش‌رو دارند. اولين گزينه که قدمت بيشتري هم دارد، انجام عمل باي‌پس قلب است. گزينه ديگر هم که در سال‌هاي اخير وارد بازار پزشکي شده، آنژيوپلاستي است که طرفداران زيادي دارد. شايد به اين خاطر که در اين روش احتياج به عمل باز قلب از بين مي‌رود. در آنژيوپلاستي که برخي افراد آن را با نام بالن مي‌شناسند، پزشکان بالني را وارد رگ‌هاي مسدود قلب مي‌کنند و با اين کار سبب خارج شدن زايداتي مي‌شوند که باعث گرفتگي رگ شده؛ در نتيجه، خون دوباره در رگ‌ها به جريان درمي‌آيد. پزشکان اروپايي بيش از 3 هزار بيمار قلبي اروپايي و آمريکايي را که عمل باز قلب يا آنژيوپلاستي انجام داده بودند مورد مطالعه و بررسي قرار دادند. البته اين فقط بيماراني را که يک يا دو رگ مسدود داشتند، دربرمي‌گرفت. يک سوم اين بيماران به علت شرايط خاص ژنتيکي نياز به جراحي داشتند اما روي بقيه بيماران به صورت تصادفي عمل باز قلب يا آنژيوپلاستي انجام شد و نتيجه اين بود: «بيماراني که آنژيوپلاستي‌ شده بودند، به طور متوسط به 5 استنت در رگ‌هايشان نياز داشتند.» استنت‌ها فنرهاي کوچکي هستند که مانند يک ستون در رگ‌ها کار گذاشته مي‌شوند تا مانع رشد ديواره رگ و به هم چسبيدگي و انسداد آن شوند.بعد از گذشت يک سال، محققان به اين نتيجه رسيدند که ميزان مرگ و مير در بين هر 2 گروه از بيماران تقريبا يکسان و برابر است: «7/7 درصد در بين بيماراني که عمل باز قلب انجام داده بودند و 6/7 درصد در بين آنهايي که مورد آنژيوپلاستي قرار گرفته بودند اما حدود 14 درصد از بيماراني که آنژيوپلاستي شده بودند پس از يک سال دوباره مجبور بودند اين روش يا روش‌هاي درماني ديگري را به خاطر بازگشت بيماري‌شان تجربه کنند، در حالي که اين رقم در بين بيماران عمل شده تنها حدود 6 درصد بود.» از طرفي، امکان حمله قلبي در افرادي که عمل باز انجام داده بودند 2 درصد بود که اين رقم در بين آنژيوپلاستي‌ها صفر بود و به عقيده پزشکان اين امر به خاطر آن است که خطر حمله به طور ذاتي در بيماراني که عمل باز قلب انجام داده‌اند، وجود دارد؛ در حالي که اين خطر بيماران آنژيوپلاستي‌شده را معمولا تهديد نمي‌کند.

مقاله پر سر و صدا

در يکي از پر سر و صداترين مقالاتي که در مجله معتبر پزشکي نيو انگلند در ژانويه 2009 به چاپ رسيد، متخصصان اعلام کردند که هنوز هم عمل باي‌پس بهترين و مناسب‌ترين گزينه براي باز کردن عروق مسدود قلب است. به همين خاطر پزشکان متخصص قلب و عروق قبل از هر کاري بايد در مورد اثربخشي بيشتر باي‌پس و امکان برگشت‌پذيري بيشتر در روش آنژيوپلاستي صحبت و سعي مي‌کند او را متقاعد کنند که بهترين روش را با توجه به شرايطش برگزيند. طول مدت عمل باز قلب تقريبا 5 ساعت است که بيمار در تمام اين ساعات در بي‌هوشي کامل به سر مي‌برد و حدودا يک ماه بعد از عمل، او سلامت خود را به دست مي‌آورد و فعاليت‌هاي روزمره‌اش را از سر مي‌گيرد اما بيماراني که آنژيوپلاستي مي‌شوند حدودا از 3 يا 4 روز بعد از عمل مي‌توانند مانند سابق (اگر در مواردي منع پزشکي نداشته باشند) به کارهاي خود بپردازند.با اين حال توجه به اين نکته مهم است که هرچند مدت عمل و بهبودي و پشت‌سر گذاشتن علايم پس از آن در باي‌پس بيشتر از آنژيوپلاستي است اما نتيجه و اثربخشي باي‌پس بيشتر از رقيب امروزي‌‌اش مي‌باشد.وقتي که در سال 2003 استنت‌هاي پوشيده شده با دارو به جهانيان معرفي شد، بيشترين ميزان فروش تجهيزات پزشکي را به خودش اختصاص داد زيرا اعتقاد پزشکان در آن دوره بر اين بود که اين فنرهاي کوچک وقتي در رگ‌ها کار گذاشته مي‌شوند دارويي از خود ترشح مي‌کنند که باعث جلوگيري از رشد ديواره رگ و در نتيجه پيشگيري از انسداد آن مي‌شوند و مي‌توانند آنژيوپلاستي را به عملي اثربخش‌تر با امکان برگشت‌پذيري کمتري نسبت به باي‌پس تبديل نمايند اما تحقيقات و مطالعاتي که در سال 2006 انجام شد، نشان داد که خطر لخته شدن خون و عوارض جبران‌ناپذير آن در آن دسته از بيماراني که از استنت‌هاي دارويي استفاده کرده بودند، بعد از چند ماه يا حتي يک سال پس از انجام آن بسيار افزايش يافت و همين امر باعث شد تا پزشکان در استفاده از اين نوع استنت‌ها احتياط بيشتري بکنند و فقط در موارد خاص و در بيماراني که چاره‌اي جز استفاده از استنت دارويي ندارند، از آن استفاده نمايند. پزشکان بر اين امر تاکيد دارند که اطلاعات و تحقيقات بيشتري براي پي بردن به معايب و مزاياي عمل باي‌پس و آنژيوپلاستي در مقايسه با هم نياز است و براي اينکه مشخص شود روش‌هاي درماني مختلف چه تاثيري روي بيماران داشته است تا بتوان نتيجه‌گيري صحيحي از آنها کرد حداقل به 5 سال زمان پس از درمان نياز است و شايد پس از 5 سال بتوان گفت که آيا درماني که روي بيمار انجام شده نتيجه موثر و دلخواه را برايش در پي داشته يا نه؟

نظر کارشناس - دکتر حسن عارفي / استاد دانشگاه علوم پزشکي تهران، متخصص قلب و عروق

روش جراحي CABG يا پيوند باي‌پس عروق کرونر قلب يک عمل جراحي باز است که در آن، از يکي از شريان‌هاي پا که به عضلات خون مي‌رساند، پيوند برداشته و يک سر‌ آن را به آئورت و سر ديگر آن را به پشت قسمت مسدود شده قلب پيوند مي‌زنند. اين روش معمولا در افرادي استفاده مي‌شود که بيش از دو يا سه رگ تنگ داشته و رگ‌هايش خراب و مشکل‌دار هستند يا هر سه رگ اصلي کرونر آنها تنگي‌هاي وسيع دارد. اما در افرادي که يک يا دو رگ از رگ‌هاي خون‌رسان قلب‌شان به خصوص در قسمت‌هاي ابتدايي رگ مسدود شده و هنوز کلفت است آنژيوپلاستي کرده و بالون‌مي‌زنند تا لوله‌هايي وارد سرخرگ‌هاي مسدود شود و آنگاه بالون‌هاي متصل به آن را باد مي‌کنند تا راه باز شده و سپس استنت مي‌گذارند. ضمن اينکه دوجور استنت داريم: دارويي و غيردارويي. استنت دارويي به ندرت لخته مي‌شود ولي در استنت غيردارويي بيمار نياز دارد روزي يک عدد قرص بخورد در صورتي که بعد از استنت‌گذاري حتي پس از گذشت يک سال، قرص‌هاي ضد انعقاد خون بيمار قطع شود، حدود 20 تا 40 درصد خطر سکته قلبي وجود دارد و بنابراين در اين روش بيمار محکوم است که يک عمر از داروهاي ضد انعقادي استفاده کند.

معمولا در آنژيوپلاستي يکي از عوارض‌ نسبتا شايع اين است که اگر پزشک تبحر کافي نداشته باشد، طي فشاري که توسط بالون به رگ وارد مي‌شود، رگ پاره مي‌شود که البته در بيمارستان‌هايي که آنژيوپلاستي انجام مي‌شود دکتر بي‌هوشي و جراح قلب آماده‌اند تا در صورت نياز به بيمار کمک کنند. از عوارض روش قلب باز هم اين است که ممکن است رگ‌ها خوب به هم پيوند نخورند يا به هم بچسبند. از طرف ديگر در جراحي‌هاي باز، باز شدن قفسه سينه بار رواني زيادي را براي بيمار به همراه دارد و وضعيت عمومي بيمار پس از عمل و بهبود و ترميم زخم‌ها از ديگر مشکلات بيماران بعد از جراحي‌هاي باز قفسه سينه است.

در آنژيوگرافي مشخص مي‌شود که کدام بيمار براي عمل جراحي قلب باز و کدام بيمار براي استنت مناسب‌تر است و اين بستگي به قسمتي از رگ‌هاي کرونر دارد که مسدود شده است.

منبع: آسوشيتدپرس