در مواردي که تعداد فرزندان کافي است و زوج‌ها مطمئن هستند که در آينده تمايلي به داشتن فرزند ديگري ندارند حتما از روش‌هاي پيشگيري دايمي (بستن لوله در زنان و مردان) استفاده کنند.
سلامت: آقاي دکتر، اگر موافق باشيد، بحث را از تاريخچه وازکتومي و انواع آن شروع کنيم.
عمل وازکتومي از حدود 120 سال پيش انجام مي‌گرفته است اما از دهه 1960 ميلادي يعني حدود 50 سال پيش سازمان جهاني بهداشت وازکتومي را به‌عنوان بهترين، مطمئن‌ترين و راحت‌ترين روش براي جلوگيري دايمي از باروري تاييد و توصيه کرده است. در کشور ايران نيز از حدود 40سال پيش اين روش براي پيشگيري از بارداري به کار گرفته شده است. به طور کلي، وازکتومي به دو روش قابل انجام است:
1) روش سنتي که به وسيله جراح انجام مي‌گرفت و دو برش به طول پنج سانتي‌متر در دو طرف در محل کشاله ران داده مي‌شد و پس از بستن لوله محل عمل بخيه مي‌شد. با ابداع روش جديد تقريبا روش سنتي منسوخ شده و تنها در موارد خاص از آن استفاده مي‌شود.
2) روش وازکتومي بدون تيغ جراحي که امروزه به صورت گسترده در تمام دنيا انجام مي‌شود. در اين روش بدون استفاده از تيغ جراحي و تنها با استفاده از پنس مخصوص خراشي به قطر نيم سانتي‌متر در روي اسکروتوم (پوست بيضه) ايجاد شده و از محل آن لوله‌هاي سمت راست و چپ بسته مي‌شوند. با توجه به سطحي بودن محل عمل و نيز کوچک بودن زخم، احتياجي به بخيه زدن محل جراحي نيز نيست.
سلامت: در اين صورت وازکتومي به روش بدون استفاده از تيغ جراحي نسبت به روش قديمي بسيار راحت‌تراست؟
خدمات پيشگيري‌کننده دايمي مخصوص زوج‌هايي است که به تعداد کافي فرزند دارند و مطمئن هستند در آينده نيز تمايلي به بچه‌دار شدن ندارند.
اين خدمات شامل بستن لوله در زنان (TL) و بستن لوله در مردان (VL) است. بستن لوله در زنان بايد حتما در بيمارستان و در اتاق عمل و تحت بيهوشي عمومي انجام گيرد و مانند هر عمل ديگري عوارض مربوط به خود را خواهد داشت اما بستن لوله در مردان به صورت سرپايي و با تزريق بي‌حسي موضعي در مراکزي که براي اين امر اختصاص يافته‌اند، انجام مي‌گيرد و البته هر دو اعمال فوق رايگان است.
سلامت: باتوجه به تمايل خانواده‌ها به داشتن فرزند کمتر به دلايل اقتصادي، فرهنگي... به نظر مي‌رسد اطمينان از روش به کارگرفته شده در پيشگيري از بارداري بسيار مهم باشد. در خصوص روش‌هايي که توضيح داده‌ايد، اين درصد اطمينان و اثربخشي چگونه است؟
به هر حال هر کدام از روش‌هاي پيشگيري از بارداري داراي درصدي خطا مي‌باشند و هيچ‌کدام از آنها به صورت 100 درصد قابل اطمينان نيست اما بر اساس شرايط خانواده هر کدام از روش‌هاي فوق مي‌تواند بهترين روش براي آنها و موثرترين روش باشد که اين امر و انتخاب روش مناسب با انجام مشاوره تنظيم خانواده که در مراکز بهداشتي درماني صورت مي‌گيرد با زوج‌ها در ميان گذاشته شده و با دادن اطلاعات مفيد و صحيح و نيز بررسي وضعيت جسماني بهترين روش براي پيشگيري از بارداري به آنها توصيه مي‌شود.
سلامت: در ادامه پرسش قبل اين سوال مطرح مي‌شود که براي زوج‌هايي که تعداد کافي فرزند داشته و تمايلي به بچه‌دار شدن در‌ آينده ندارند، چه روش‌هاي پيشگيري مناسب‌تر است، روش‌هاي موقتي يا دايمي؟
با توجه به اينکه قدرت باروري زنان تا 45 سالگي و مردان تا حدود 70 سالگي باقي مي‌ماند و اغلب زنان در سنين زير 35 سالگي داراي تعداد فرزند دلخواه و موردنظر خود شده‌اند به نظر مي‌رسد استفاده از روش‌هاي موقتي به علت احتمال خطا و درصد شکست بيشتر و نيز لزوم استفاده طولاني مدت و منظم به‌طور مسلم اين‌گونه است، انجام وازکتومي به روش بدون استفاده از تيغ جراحي هم براي بيمار و هم براي پزشک راحت‌تر بوده و از نظر زمان نيز زمان کمتري نسبت به روش سنتي براي عمل احتياج است، در ضمن، بهبود زخم نيز در عرض دو روز حاصل گشته و نياز به پانسمان و يا کشيدن بخيه که در روش سنتي بايد انجام گيرد، نيست.
سلامت: آيا وازکتومي به روش بدون استفاده از تيغ جراحي عارضه‌اي براي فرد ايجاد مي‌کند؟
به ندرت پس از عمل مختصري درد يا تورم ممکن است عارض شود که موقتي بوده و در عرض چند روز بهبود مي‌يابد. اصولا در مقام مقايسه اين عمل نسبت به کشيدن دندان راحت‌تر است.
سلامت: گروهي بر اين باورند که انجام عمل وازکتومي موجب کاهش ميل جنسي و يا از بين رفتن صفات ثانويه جنسي مي‌شود. آيا اين مطلب صحيح است؟
براي پاسخ به اين سوال بهتر است ابتدا کمي درباره عمل توضيح داده شود. بيضه در مردان دو عمل متفاوت انجام مي‌دهد، توليد نطفه و اسپرم. توليد هورمون مردانه يا تستوسترون که در عمل وازکتومي فقط لوله‌اي که نطفه‌ها يا اسپرم‌ها را به مايع مني منتقل مي‌کند، قطع مي‌شود و توليد هورمون مردانه به جاي خود باقي مي‌ماند. بنابراين متعاقب بستن لوله ميل جنسي کاهش نمي‌يابد و صفات ثانويه جنسي مانند ريش، سبيل، صداي کلفت و... نيز از اين بين نمي‌رود. در ضمن، اين عمل هيچ اثري روي آميزش جنسي نداشته و در ظاهر نيز نمي‌توان پي برد که فرد اقدام به انجام عمل وازکتومي کرده است و حتما بايد با آزمايش معلوم گردد که فاقد نطفه يا اسپرم است.
سلامت: اگر فردي در آينده از انجام عمل وازکتومي به هر علتي پشيمان شود، آيا احتمال بازگشت قدرت باروري وجود دارد؟
ابتدا ذکر اين نکته ضروري است که انتخاب فرد و نيز مشاوره‌اي که با وي انجام مي‌شود، اگر صحيح باشد هيچ‌گاه چنين مساله‌اي اتفاق نمي‌افتد.
در واقع هنر يک پزشک وازکتوميست تنها بستن لوله نيست بلکه انجام مشاوره دقيق و اصولي با فرد و مطلع کردن وي از عمل است که انجام مي‌گيرد. چه بسا در بسياري از موارد مدت زماني که براي انجام مشاوره صرف مي‌شود، به مراتب از مدت زمان انجام خود عمل بيشتر شود. با تمام اين اوصاف، اگر فرد به هر دليلي تمايل به بازگشت قدرت باروري خود داشته باشد، مي‌تواند با مراجعه به پزشکان متخصص و انجام عمل جراحي در بيمارستان و پرداخت هزينه اين کار را انجام دهد، البته نتيجه نسبي است و در تمام افراد عمل موفقيت‌آميز نخواهد بود.
سلامت: اگر فردي تمايل به بستن لوله به روش بدون استفاده از تيغ جراحي، داشته باشد، به چه مکاني بايد مراجعه کند؟
هر فردي که تمايل به اين کار دارد مي‌تواند با مراجعه به کليه مراکز بهداشتي درماني نسبت به معرفي به مراکزي که عمل در آن محل انجام مي‌شود، معرفي‌نامه دريافت کرده و پس از آن با تماس با مرکز مذکور نسبت به تعيين وقت عمل اقدام کند.