درباره خواص درماني اين ميوه نيز آنقدر شنيده ايد که ديگر به تکرار نيازي نيست ؛ اما کشت و پرورش پايه درخت اين ميوه بهشتي ، همواره براي آنها که دستي در کشاورزي و باغداري دارند، دغدغه بوده است.

محققان ايراني با توجه به اهميت سيب در کشور، تحقيقات گسترده اي درخصوص پايه درخت سيب انجام داده اند تا کشاورزي ما نيز از قافله جهاني عقب نيفتد. يکي از اين تحقيقات در موسسه تحقيقات بيوتکنولوژي کشاورزي منطقه شمال غرب و غرب کشور در دست اجراست و محققان اين مرکز موفق شدند با استفاده از شيوه مدرن کشت بافت به توليد نيمه انبوه دو پايه سيب دست يابند. اين تحقيقات زماني اهميت مضاعف مي يابد که به ياد آوريم آسياي صغير مرکز تنوع ژنتيکي سيب است.
سيب با نام علمي Malus Pumila Mill 25 گونه دارد. اين ميوه در خانواده Rosaceae و زيرخانواده Pomioidae قرار دارد. سيب وسيع ترين ميوه دانه دار در مناطق معتدله است. اروپاي غربي ، امريکا، کانادا، ژاپن ، چين ، فرانسه ، آلمان ، ايتاليا، ترکيه ، هندوستان و ايران جزو کشورهاي عمده توليدکننده سيب هستند؛ يعني در تمام نقاط جهان به غير از کشورهاي گرمسيري پراکنده اند.
اما موطن اصلي سيب حوالي خزر، قفقاز، ترکمنستان و ناحيه هايي از شوروي سابق است.
درخت سيب استعداد مقاومت به شرايط مختلف آب و هوايي را دارد و مي تواند از 41 درجه سانتي گراد زير صفر تا دماهاي گرمسيري را تحمل کند.
سيب از زمانهاي بسيار قديم در ايران کشت مي شده است ؛ اما فقط طي 40 سال اخير با ورود ارقام جديد اروپايي به صورت تجاري کشت و محصول آن به بازار عرضه شده است.

پايه هايي عاري از بيماري

بعضي از پايه ها کوتاه کننده اند و توليد چوب در درخت را کنترل مي کنند؛ به طوري که بيشتر انرژي گياه صرف توليد ميوه مي شود. اگر پايه به طرز مناسب انتخاب شود و در ضمن شرايط محيطي هم مناسب رشد باشد، اندازه درخت بالغ قابل پيش بيني است و باعث صرفه جويي در هزينه و انرژي کارگر مي شود چون هرس کردن ، زمان ميوه دهي و نيز برداشت ميوه در درختان پا بلند هزينه بيشتري در پي دارد و پروسه طولاني تري نسبت به درختان پا کوتاه دارد.
در دنيا براي درخت سيب پايه هاي مختلفي استفاده مي شود که مهمترين آنها پايه هاي مالينگ هستند. اين پايه ها از نظر موفقيت و گيرايي پيوند با بيشتر ارقام سازگاري کامل دارند و پايه هاي وارداتي نظير MM106 و MM111 قابليت سازگاري با اقليم هاي مختلف کشورمان را دارند.
متاسفانه پايه هاي سيب موجود در کشورمان به دليل قدمت و استفاده طولاني از آنها به بيماري هاي باکتريايي آلوده اند و باعث وارد آمدن ضايعات اجتماعي و اقتصادي به باغداران و توليدکنندگان مي شوند. محققان کشورمان براي برطرف کردن اين مشکل به فکر استفاده از روش کشت بافت براي توليد انبوه پايه هاي سيب مورد احتياج باغداران افتاده اند تا از اين طريق اولا نياز کشور را به قلمه هاي وارداتي کاهش دهند و از خروج ميزان قابل ملاحظه اي ارز در خصوص تهيه اين پايه ها جلوگيري کنند و ثانيا گياهان حاصل از کشت بافت به دليل عاري بودن از بيماري ها، دارا بودن اندازه مناسب ، امکان تکثير در تمام فصول سال و به تعداد زياد مي توانند نياز باغداران و توليدکنندگان را درخصوص تهيه پايه هاي عاري از بيماري برطرف کنند.

از يک سلول يک گياه بسازيد

کشت بافت يعني رشد بافتها يا سلولهايي که از بدن و پيکره موجود اصلي جدا شده اند. اين رشد در محيط کشت هاي جامد، نيمه جامد يا مايع مثل آگار اتفاق مي افتد. حال اگر اين سلولها از يک منبع گياهي تامين شده باشند به اين روش کشت بافت گياهي مي گويند.
نام ديگر کشت بافت «ريز ازديادي» است و در واقع تلاش است براي تکثير گياهان تحت شرايط استريل و نيز توليد کلوني هاي گياهي. کشت بافت گياهي تکنيک هاي متعددي دارد که هر کدام مزيتهاي خاص خود را همراه دارد، اما همه آنها در يک جهت گام بر مي دارند. علاوه بر اين به خاطر برخورداري از شرايط استريل در اين روش ، شانس انتقال بيماري ها، حشرات و قارچها به گياهان توليدي بسيار کم است. گياهاني هم مثل ارکيدها و... که با بذر بسختي جوانه مي زنند به کمک کشت بافت به آساني تکثير مي شوند.
اصل کشت بافت بر اين پايه استوار است که بسياري از سلولهاي گياهي توانايي بازسازي يک گياه کامل دارند.
روشهاي کشت بافت که از دهه هاي گذشته مورد استفاده قرار گرفته و در حال حاضر مي توان گفت به مرحله بلوغ خود رسيده اند، در کشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه بخصوص در کشورهاي آسيايي به صورت گسترده اي مورد توجه قرار گرفته است. از آنجا که در کشت بافت وسايل گران قيمتي مورد نياز نيست ، از اين روش مي توان به عنوان يک روش موثر در کشورهاي در حال توسعه استفاده کرد.
امروزه کشت بافت و بويژه ريز ازديادي از گسترده ترين کاربردهاي بيوتکنولوژي است. کشت بافت و ريزازديادي مهمترين تکنيک هاي استفاده شده براي تکثير سريع غيرجنسي در شرايط درون شيشه اي است که از نظر زمان و فضاي مورد نياز برتري اقتصادي دارد و بازده بيشتر افزونه هاي برتر و عاري از بيماري را فراهم مي کند. انتقال بي خطر و قرنطينه ژرم پلاسم را در داخل کشور و بين کشورهاي ديگر تسهيل مي کند و زماني که روشهاي سنتي قادر به تامين تقاضا براي تکثير مواد گياهي نباشد، اين روش مي تواند ميليون ها گياه با عملکرد بالا و به صورت يکنواخت توليد کند.
روش سنتي تکثير پايه هاي سيب از طريق خواباندن کپه اي يا شياري و قلمه زدن است ، اما درختان تکثير شده با روش کشت بافت در مقايسه با درختان تکثير شده به روشهاي سنتي از قدرت رشد بيشتري برخوردار هستند. علاوه بر اين درختان سيب تکثير شده از طريق کشت بافت به خاطر رشد بيشترشان کمتر به نماتدها مبتلا مي شوند.

پروژه اي براي سيب

يکي از پروژه هاي محقيقين کشورمان ، توليد پايه هاي يکنواخت و مقاوم سيب مالينگ MM106 و MM111 با روش کشت بافت بود. در طي اين بازديد به دنبال انعقاد قرارداد توليد چهار هزار پايه MM601 و MM111 سيب مالينگ بين سازمان جهاد کشاورزي استان آذربايجان شرقي و پژوهشکده بيوتکنولوژي کشاورزي شمال غرب و غرب کشور با استفاده از پروتکل بهينه سازي شده تکثير اين پايه ها توسط موسسه تحقيقات بيوتکنولوژي کشاورزي کشور، توليد نيمه انبوه آنها با حضور وزير جهاد کشاورزي در پژوهشکده آغاز شد که پيش بيني مي شود با توجه به توانمندي موجود در اين پژوهشکده توليد نيمه انبوه اين پايه ها تا پايان امسال به بيش از 2 برابر ميزان پيش بيني شده برسد.
به گفته دکتر جعفر خاني کرماني ، مجري پروژه ، بيشترين پايه هاي مورد استفاده در ايران براي سيب را پايه هاي مالينگ مرتون MM111 و MM106 و نيز پايه هاي مالينگ 9 تشکيل مي دهند که تاکنون از کشورهاي خارجي مثل ايتاليا، انگلستان ، اسپانيا و هلند و در تعداد محدودي و با قيمت تخميني حدود 7 - 8 دلار تهيه مي شده است.
هر چند پايه هايي که از طريق کشت بافت توليد مي شوند گرانتر هستند، اما در زمان تحويل ضمانت عاري بودن از هر گونه بيماري را دارند.