ترويج علم کوششي است در به تصوير کشيدن تفکرات علمي ، به گونه اي که هر کس بتواند مبناي اصلي مفاهيم علمي را بفهمد و جوهره اصلي آن را درک کند. ترويج علم ، زماني آغاز مي شود که افراد طالب فراگيري موضوعات علمي ، از درک کتب مرجعي که از سوي دانشمندان و متخصصان علم نگاشته شده در مي مانند ، پس به کتابهاي دست چندم ، نسخ ترجمه شده ، رسانه ها همانند تلويزيون ، مجلات ، روزنامه ها و يا اينترنت گرايش مي يابند. روشن است که منابعي از اين دست مسيري را طي کرده اند و گزينش ها و بعضا تبسيطهايي را پشت سر گذاشته اند تا از ديوارهاي دانشگاه ها ، فرهنگستان ها و ديگر مجامع علمي گذر کرده اند و به سطح جامعه وارد شده اند.
مساله اصلي ترويج علم را در واقع مي توان به 2 شکل شرح داد: نخست از آنجا که معياري براي تفسير هر يک از مفاهيم علمي در دست نيست ، ارائه دهنده اين منابع دست چندم تنها مي تواند تفکر شخصي اش را درخصوص مسائل علمي بنگارد و متاسفانه در بعضي موارد آن را به گونه اي نشان مي دهد که هيچ جاي شکي را در درستي آن براي خواننده باقي نمي گذارد و دوم آن که خواننده پس از مطالعه تفسير نويسنده ، تعريفي جديد در باب آن موضوع در ذهنش ايجاد مي کند. مجموع اين 2جريان فاصله ميان علم ناب و تعاريف مردم از آن علم را بيشتر و بيشتر مي کند.
راه حل کارآمدي که در اين بخش به ذهن مي رسد ، اين است که از يک سو ، فردي را به عنوان مروج علم برگزينيم که با تسلط کافي بر مسائل ، بتواند آنچه را که بر اثر دست به دست شدن اطلاعات از ميان رفته ، به خواننده يادآوري کند و از ديگر سو ، مخاطبي را تربيت کنيم که قدرت تميزگذاري ميان مطالب و گزينش صحيح ترين آنها را داشته باشد.

با مروجان علم

انجمن ترويج علم ايران به منظور تشويق عموم به فعاليت و زمينه سازي براي ارتقاي بينش و تفکر علمي در جامعه از بدو تاسيس تاکنون همه ساله در آخرين هفته ديماه مراسمي را براي تقدير از مروجان علم برگزار مي کند. بلافاصله پس از اين که انجمن ، فعاليت رسمي خويش را آغاز کرد، بنا به احساس نياز و لزوم حضور در فضاي اينترنت و پايگاه هاي جهاني داده ، عنوان Popscience به نشانه عبارت مختصر و رسمي انجمني تحت حوزه هاي org.ir. و ir. ثبت شد. به گفته دکتر عباس حري ، رئيس انجمن ترويج علم و نيز داور 3 دوره برگزاري جايزه ترويج علم ، شکل گيري اين جايزه ، کم و بيش همزمان با انديشه شکل گيري انجمن ترويج علم است.
علاقه منداني گرد هم آمدند تا جرياني را که از نظر جامعه مورد غفلت قرار گرفته بود بشناسانند و شرايطي فراهم آورند که ترويج علم همسنگ جريان توليد علم ارزشگذاري شود ، به اين مساله نيز انديشيدند که از مروجان علم قدرداني کنند و زحمات کساني را که در همگاني کردن انديشه هاي علمي و گسترش تفکر علمي در مقياسي وسيع تر از گروه هاي خاص دانشمندان تلاش کرده اند ، ارج بگذارند. طبعا در مراحل نخست که پديده ترويج علم در جامعه چندان شناخته شده نبود و انجمن نيز مراحل تعيين سياست هاي کار تشويق را مي گذراند ، درک درستي از مساله براي همگان فراهم نبود.
اما 8 دوره برگزاري مراسم اعطاي جايزه ترويج علم سبب شده است که هم انجمن و هم علاقه مندان اين عرصه تا حدودي با چارچوب کار اعضاي جايزه آشنا باشند. البته در اين ميان و طي اين 9 دوره ، تغييرات خاصي در شکل مراسم ، نحوه انتخاب برندگان يا شيوه اطلاع رساني رخ نداده ، در واقع اصول کار تغييري نکرده است. اگر تغييري هم باشد در شيوه اجرا و نوع فعاليت هاي ترويجي است. مراسم چون گذشته با شرکت برندگان و ديگر علاقه مندان اين عرصه برگزار شد و هيات داوران نيز از ميان نامزدها ، برندگان و افراد شايسته تقدير را پيشنهاد کردند و انجمن نيز در حد بضاعت مالي خود ، از تلاش آنان قدرداني کرد.
شايد بتوان گفت ، از جمله تغييراتي که در يکي ، دو دوره اخير پديد آمده انتخاب شخصيت ويژه است و آن کسي است که در جهت بسترسازي و فراهم آوردن شرايط ترويج علم تلاش کرده است. اطلاع رساني نيز تغيير ديگري است که بايد به آن اشاره کرد. به طور مثال ، در دوره پيشين و دوره فعلي ، يعني دوره نهم ، پوشش خبري و اطلاع رساني نسبت به دوره هاي قبل از آن ، گستره وسيع تري را در بر گرفته است.
حري در ادامه درباره اين که آيا لازم است تغييراتي در شيوه اعطاي جايزه ترويج علم صورت گيرد ، مي افزايد: جايزه ترويج علم اصولا مباني تشويقي دارد و نوعي ارج نهادن به فعاليت هاي ترويجي است و بيشتر جنبه معنوي آن ، حائز اهميت است. جايزه مادي اي که اعطا مي شود ، در واقع تنها به قصد حفظ يادمانه اي به عنوان خاطره نکوداشت تلاش هر فرد است.

در اين دوره براي نخستين بار از مدرسين مناطق محروم کشور نيز تقدير به عمل آمد

البته هرگاه شرايط مادي بيش از آنچه هست ، فراهم باشد انجمن مشتاق است که در ارتقاي آن تلاش کند ؛ اما در هيچ کجاي دنيا ، جوايز را براساس ارزش مادي آنها نمي سنجند ، بلکه اين که جايي و نهادي فعاليت هاي عاشقانه افراد را دريافته و به آنها بها داده است ، ارزشي به مراتب والاتر دارد.
البته از نظر محتوايي ، اخيرا باب مذاکره اي با کميسيون ملي يونسکو در ايران گشوده شده است که انجمن بتواند از حمايت هاي يونسکو نيز برخوردار باشد و اگر به سرانجام برسد ، انتظار مي رود که يونسکو نيز در اعطاي جوايز سهيم باشد و در واقع حمايت هاي معنوي آن نهاد بين المللي بتواند دامنه تلاشهاي ترويجي را گسترده تر سازد و تلاشگران ترويج به نحوي مورد حمايت معنوي و احيانا مادي يونسکو قرار گيرند.
حري در ادامه ، درباره چگونگي شکل گيري جايزه ويژه معلمان مي گويد: با همت يکي از اعضاي علاقه مند هيات مديره انجمن ، براي نخستين بار جايزه ويژه معلمان مروج بويژه در نقاط محروم وارد برنامه انجمن شد. يکي از افراد خير و علم دوست نيز مبلغي را به منظور اختصاص به اين کار در اختيار انجمن قرار داد تا به معلماني که فراتر از وظايف حرفه اي خود در راه همگاني کردن انديشه علمي ميان دانش آموزان يا والدين آنها کوشيده اند ، جايزه اي تعلق گيرد. آن انسان خير پذيرفته است که همه ساله براي اين بخش از جوايز کمک خود را ادامه دهد که هرگاه چنين باشد ، عرصه جديدي در جوايز ترويج علم ايران گشوده خواهد شد.

نهمين جايزه علم

هيات داوران نهمين جايزه ترويج علم ايران با داوري توران ميرهادي ، اسفنديار معتمدي ، عباس حري ، طاهره رستگار و منصور وصالي ، اين جايزه را براي قدرداني از زحمات افرادي که در راه همگاني کردن علم کوشيده اند ، اهدا کردند. سابقه فعاليت موثر در جهت همگاني کردن علم ، گسترش تفکر و بينش علمي يا علاقه مند کردن جامعه يا بخشهايي از آن به علم و فعاليت هاي علمي ، سابقه عملکرد نوآورانه و متفاوت با روشهاي رسمي موجود و در قيد حيات بودن فرد از جمله محورها و شاخصهاي اصلي انتخاب برگزيدگان است.
طي مراسمي که در پارک علمي فناوري دانشگاه تهران برگزار شد، تنديس و جايزه انجمن ترويج علم ايران به غلامحسين رستگارنسب براي تاسيس و گسترش گروه نجوم پژوهش سراي دانش آموزي شهرري و تلاش در جهت آشنا کردن نسل جوان با علم نجوم اهدا شد. لوح تقدير ويژه نهمين جايزه ترويج علم ايران براي يک عمر فعاليت پژوهشي ، آموزشي و ترويجي در زمينه فيزيک به اصغر نوروزيان و لوح تقدير اين انجمن به محمدرضا صياد به خاطر تاسيس و گسترش گروه غيرحرفه اي رويت هلال ماه و تلاش در جهت همگاني کردن علم نجوم تقديم شد. همچنين لوح تقدير انجمن ترويج علم به دکتر احمد قهرمان به خاطر اجراي طرحهاي بنيادي با هدف مطالعه پوشش هاي گياهي نقاط مختلف ايران و نيز تاليف کتابهاي پژوهشي در زمينه شناساندن تنوع گونه هاي زيستي به دکتر علي اکبر موسوي موحدي ، محقق برجسته و پرتوان کشور و چهره شناخته شده بين المللي از نظر بسترسازي براي ارتقاي دانش و تلاش در جهت پيشبرد علم تکنولوژي اهداء شد.
همچنين انجمن ترويج علم ايران براي اولين بار از معلماني که در دوردست ترين نقاط ايران به عنوان مروجان واقعي علم ، کودکان و نوجوانان را با عرصه بي انتهاي علم آشنا مي کنند ، تقدير کرد و 3 معلم از زابل ، اروميه و بوشهر با لباسهاي سنتي ديار خود، در سالن آمفي تئاتر مرکز رشد واحدهاي فناوري دانشگاه تهران از روزهاي تلاش خود براي آشتي ساکنان آن مناطق با علم و علم اندوزي سخن گفتند.
عبدالحکيم صفرزايي ، معلمي جوان از روستاي انده در 25 کيلومتري زاهدان ، اصغر طاحوني از روستايي در آخرين کيلومتر مرزي ايران ، عراق و ترکيه و 70 کيلومتري اروميه و حسين زماني معلم بازنشسته از دشتستان بوشهر جوايز را از آن خود کردند. نهمين دوره جايزه ترويج علم ايران با چشمان اشکبار علاقه مندان به علم پايان يافت. زماني که تصاوير مدارس اين 3 معلم پخش مي شد ، سکوت همه جا را فرا گرفته بود و حاضران بغض هاي خود را از مشاهده محروميت ها و در مقابل تلاش فراوان معلمان فرومي خوردند.