دستگاه‌هاي الكترونيكي ديجيتالي يا به اصطلاح همان گجت‌ها در مقايسه با سال قبل حدود 40 ميليون تن افزايش خواهد يافت و بر اين اساس پيش‌بيني مي‌شود كه در 10 سال آينده ميزان توليد زباله‌هاي الكترونيكي به حدود 10 برابر افزايش يابد.

اگرچه در بعضي از كشورها از قطعات قابل بازيافت زباله‌هاي الكترونيكي استفاده مي‌شود، اما حقيقت اين است كه تلاش‌هاي انجام شده براي بازيافت زباله‌هاي الكترونيكي نمي‌تواند راهكار مناسبي براي جلوگيري از افزايش خطرات ناشي از آلودگي‌هاي زيست‌محيطي حاصل از زباله‌هاي الكترونيكي باشد و اين در حالي است كه اگر شركت‌هاي توليدكننده تجهيزات الكترونيكي، راهكار جديدي را براي بازيافت اين زباله‌ها ارائه ندهند اين كشورها با مشكلات زيست‌محيطي جدي روبه‌رو خواهند شد. زباله‌هاي الكترونيكي به عنوان سريع‌ترين منبع توليد زباله در سطح دنيا شناخته شده‌اند. از آنجا كه بيشتر تجهيزات الكترونيكي كامپيوتري عمر كوتاهي دارند و هر روزه انواع جديدي از اين تجهيزات به بازار عرضه مي‌شود كه مصرف‌كنندگان پس از مدت كوتاهي تصميم مي‌گيرند تجهيزات الكترونيكي كامپيوتري يا ديجيتالي جديدتر را كه در مقايسه از امكانات بيشتري برخوردارند جايگزين انواع قديمي‌تر كنند. در سال‌هاي اخير امكان بازيافت زباله‌هاي الكترونيكي به مشكل بزرگي براي توليدكنندگان اين محصولات مبدل شده است.

توليدكنندگان محصولات الكترونيكي
در سراسر دنيا گام‌هاي مختلف جديدي را در راستاي سازگاري‌هاي زيست‌محيطي محصولات خود برداشته‌اند

جالب است بدانيد علي‌رغم اين‌كه زباله‌هاي الكترونيكي تنها 7 درصد از حجم كل زباله‌هاي جمع‌آوري شده در كشورهاي بزرگ را تشكيل مي‌دهند، اما متاسفانه اين زباله‌ها 70 درصد زباله‌هاي حاوي مواد سمي را تشكيل مي‌دهند كه مي‌تواند پيامدهاي زيست‌محيطي نامطلوبي را در جهت تهديد سلامت انسان‌ها به همراه داشته باشد. با توجه به اهميت اين موضوع در سال‌هاي اخير تلاش‌هاي جديدي در زمينه توليد محصولات مختلف انجام شده كه تحت عنوان فناوري‌هاي سبز با توليد محصولات سبز از آن نام برده مي‌شود. در توليد محصولات سبز از روش‌ها و موادي در توليد استفاده مي‌شود كه كمترين آسيب‌هاي زيست‌محيطي را به همراه داشته باشد و در اين ميان شركت‌هاي توليدكننده سيستم‌هاي كامپيوتري و ديجيتالي در مقايسه با ساير توليدكنندگان پيشگام بوده و در تلاش هستند تا با استفاده از روش‌هاي جديد توليد و ساخت اين تجهيزات، سازگاري محصول نهايي را با محيط زيست به حداكثر افزايش دهند. سازمان جهاني صلح سبز كه با هدف حمايت، حفظ و توسعه محيط زيست طبيعي به وجود آمده است تحقيقات جديدي را براي يافتن سبزترين محصولات الكترونيكي در سطح دنيا انجام داده است كه براساس نتايج به دست آمده از اين تحقيقات، همه توليدكنندگان محصولات الكترونيكي در سراسر دنيا گام‌هاي مختلف جديدي را در راستاي سازگاري‌هاي زيست‌محيطي محصولات خود برداشته‌اند كه به نظر مي‌رسد اجراي اين اقدامات بتواند نقش مهمي در كاهش پيامدهاي زيست‌محيطي ناشي از زباله‌هاي الكترونيكي داشته باشد.

سوني، رتبه‌ اول فهرست محصولات سبز

به نظر مي‌رسد كه در آينده‌اي نه‌چندان دور مطابقت فرايند توليد محصولات الكترونيكي با استانداردهاي زيست‌محيطي به عامل مهمي براي انتخاب يك محصول در بازار رقابت‌ با ديگر محصولات مشابه تبديل شود و به همين دليل پيش‌بيني مي‌شود كه از اين پس خريداران در هنگام خريد يك محصول علاوه بر قابليت‌هاي آن محصول، آسيب‌هاي زيست‌محيطي آن را هم مد نظر قرار داده و حتي حاضر باشند مبلغ بيشتري را براي خريد محصولات سبز پرداخت كنند. اين روزها مصرف‌كننده تمايل دارند نسبت به روش ساخت و بسته‌بندي محصولات اطلاعاتي را به دست آورند تا بر اين اساس نسبت به خريد يا عدم خريد يك كالا تصميم‌گيري كنند. از آنجايي كه بسياري از مصرف‌كنندگان درخواست كرده‌اند تا تعريف دقيقي از مشخصات محصولات سبز ارائه شود و اين محصولات براساس مشخصات آنها رتبه‌بندي شوند تا خريداران بتوانند با اطلاعات دقيق‌‌تري براي خريد آنها تصميم‌گيري كنند، سازمان جهاني صلح سبز تصميم گرفته است تا طبقه‌بندي جديدي را از محصولات الكترونيكي سبز يا دوستدار محيط زيست ارائه كند. جالب است بدانيد كه براساس رتبه‌بندي جديد محصولات سبز كه توسط گروه توليدات سبز اين سازمان ارائه شده است، محصولات الكترونيكي شركت نوكيا كه يكي از بزرگ‌ترين شركت‌هاي توليدكننده گوشي‌هاي تلفن همراه در سطح دنياست، به عنوان سبزترين توليدات الكترونيكي در سطح دنيا شناخته شده‌اند. به گزارش اين سازمان كه از 3 سال پيش رتبه‌بندي محصولات سبز و فناوري‌هاي برتر در اين حوزه را در فهرست برنامه‌هاي كاري خود قرار داده است، معيار طبقه‌بندي محصولات در اين رتبه‌بندي ميزان بازيافت قطعات، كاهش انتشار گازهاي گلخانه‌اي و مواد سمي و همچنين ارزيابي فرآيند توليد اين محصولات بوده است كه بر اين اساس نوكيا با كسب 5/7 امتياز از مجموع 10 امتياز در نظر گرفته شده براي اين معيارها رتبه اول جدول طبقه‌بندي محصولات منو را به خود اختصاص داده است. در اين رتبه‌بندي جديد در يك دوره زماني 3 ماهه 18 شركت بزرگ توليدكننده تجهيزات الكترونيكي از نظر پيشرفت‌هاي به دست آمده در زمينه منع مصرف مواد شيميايي خطرناك در توليداتشان، بهبود مصرف انرژي در زمينه دستيابي به روش‌هايي براي كاهش اثرات ناشي از پديده گرمايش جهاني و همچنين بازيافت زباله‌هاي الكترونيكي توسط سازمان جهاني صلح سبز مورد بررسي قرار گرفتند. مهم‌ترين هدف اين گروه حذف دوباره مواد شيميايي خطرناك مانند مواد پي‌وي‌سي و مواد ضدآتش‌سوزي در توليدات الكترونيكي است كه مي‌تواند سلامت انسان‌ها را به خطر اندازد. سوني‌اريكسون پس از نوكيا در رتبه دوم اين فهرست و فيليپس در جايگاه سوم قرار گرفتند. همچنين پاناسونيك و سوني نيز پس از موتورولا و اپل به طور مشترك در جايگاه ششم اين فهرست قرار گرفتند. جالب است بدانيد كه در ميان اين شركت‌ها برخي از آنها به دليل عدم رعايت استانداردهاي زيست‌محيطي ارائه شده از سوي سازمان جهاني صلح سبز در مقايسه با رتبه‌بندي پيشين ارائه شده توسط اين سازمان به رتبه‌هاي پايين‌تري تنزل كردند كه از بين آنها مي‌توان به شركت‌هاي سامسونگ و ال‌جي اشاره كرد كه به ترتيب از رتبه ششم و نهم به رتبه‌هاي سيزدهم و چهاردهم اين فهرست تنزل كردند. توشيبا كه در فهرست رتبه‌بندي منتشر شده در دسامبر سال گذشته رتبه سوم اين فهرست را به خود اختصاص داده بود در اين رتبه‌بندي جديد به دليل عدم رعايت از وعده‌هاي خود در جايگاه چهاردهم قرار گرفت. جالب است بدانيد كه نينتندو از توليدكنندگان مطرح كنسول‌هاي بازي در بازار رقابتي كنوني، تنها شركتي بوده كه هيچ گاه با گروه صلح سبز وارد مذاكره نشده است و به همين دليل در انتهاي اين فهرست قرار گرفته است. مايكروسافت نيز علي‌رغم اين كه در دنياي فناوري‌هاي كامپيوتري همواره پيشگام بوده، اما متاسفانه در جايگاه شانزدهم اين فهرست قرار گرفته است. براساس اعلام اين گزارش با وجود اين كه شركت‌هاي نوكيا و سوني‌اريكسون به عنوان برترين شركت‌ها در توليد سيستم‌هاي دوستدار محيط زيست شناخته شده‌اند، اما برخي از شركت‌هاي شناخته شده در عرصه توليدات الكترونيكي همانند نينتندو و توشيبا از حداقل معيارهاي زيست‌محيطي برخوردار بوده‌اند. 2 شركت بزرگ مايكروسافت و نينتندو كه براي دومين سال متوالي در فهرست اسامي شركت‌هاي توليدكننده سيستم‌هاي ديجيتالي كه بيشترين سهم را در آلودگي‌هاي زيست‌محيطي داشته‌اند از آنها نام برده شده است. همچنان بدون توجه به اخطارهاي سازمان جهاني صلح سبز به توليد محصولاتشان در رقابت با شركت سوني كه امروزه مثلث رقابتي توليد كنسول‌هاي بازي را تشكيل داده‌اند، ادامه مي‌دهند. اين دو شركت در توليد محصولاتشان از پلاستيك‌هاي غيرقابل بازيافت استفاده مي‌كنند و به همين دليل پيش‌بيني مي‌شود در صورتي كه اين دو شركت نتوانند توليد محصولات‌شان را با استانداردهاي زيست‌محيطي تطبيق دهند بايد در انتظار تحريم‌هاي جوي از سوي كاربران و فروشندگان باشند.

سايه آلودگي بر بازار رقابت توليدكنندگان مطرح دنيا

محصولات حاوي بر چسب سبز كه به عنوان توليدات سبز از آنها نام برده مي‌شود به گونه‌اي طراحي مي‌شوند كه كم‌ترين آسيب‌هاي زيست‌محيطي را به همراه داشته باشند. اگرچه محصولات سبز با صرف كمترين انرژي و با استفاده از مواد غيرسمي توليد مي‌شوند، اما بهترين عملكرد را داشته و نقش آنها در انتشار گازهاي آلاينده زيست‌محيطي به مراتب كمتر خواهد بود و به اين ترتيب مصرف‌كنندگان و كاربران با خريد آنها مي‌توانند در حفظ محيط زيست سهيم باشند. از آنجايي كه اين روزها توليد كنسول‌هاي بازي شركت‌هاي سوني،‌ مايكروسافت و نينتندو به عنوان بزرگ‌‌ترين توليدكنندگان كنسول‌هاي بازي در سراسر دنيا مورد توجه بسياري از علاقه‌مندان به بازي‌هاي كامپيوتري و بخصوص گروه‌هاي سني نوجوان و جوان قرار گرفته است سازمان جهاني صلح سبز محصولات اين شركت‌ها را از نظر ميزان آلودگي مورد بررسي قرار داده‌اند. براساس نتايج به دست آمده از بررسي‌هاي انجام شده در اين زمينه، به نظر مي‌رسد كه كنسول‌هاي بازي سوني مرسوم به Play Station در مقايسه با ديگر محصولات اين شركت همچون لپ‌تاپ‌هاي توليد سوني، از وضعيت چندان مناسبي برخوردار نباشند و اين در حالي است كه كنسول‌هاي بازي توليد مايكروسافت و نينتندو در مقايسه با سوني از آلودگي‌هاي بيشتري برخوردار هستند. اگر چه همه اين شركت‌ها در توليد كنسول‌هاي بازي از مواد آلاينده‌‌اي مانند پي‌وي‌سي و سرب كه مواد غيرقابل بازيافت هستند استفاده مي‌كنند، اما در مقايسه وضعيت سوني از همه بهتر است. البته قرار است اين شركت‌ها براساس استاندارد اعلام شده از سوي سازمان جهاني صلح سبز از موادي استفاده كنندكه قابل تجزيه و بازيافت هستند. جالب است بدانيد علي‌رغم اين كه شركت سوني در توليد بسياري از تجهيزات الكتروني از مواد سمي به ميزان كمتري استفاده مي‌كند، اما متاسفانه در توليد كنسول‌هاي بازي از موادي سرطان‌زا استفاده مي‌كند و اين در حالي است كه اغلب كاربران كنسول‌هاي بازي كودكان هستند كه در تماس مستقيم با آنها بوده و به اين ترتيب سلامتي آنها با خطر جدي مواجه خواهد شد به همين علت با توجه به اهميت اين موضوع گروه توليدات صلح سبز شركت سوني را به استفاده از مواد جايگزين و غيرسمي در توليد كنسول‌هاي بازي ملزم‌كرده است كه پيش از اين از آن در توليد لپ‌تاپ‌هاي توليد اين شركت استفاده كرده است. در غير اين صورت به نظر مي‌رسد كه اين شركت‌ها در آينده‌اي نه‌چندان دور در معرض تحريم‌هاي گسترده‌اي قرار گيرند تا به اين ترتيب بتوان پيامدهاي نامطلوب ناشي از آلودگي‌هاي زيست‌محيطي زباله‌هاي الكتروني را به حداقل رساند.

فرانك فراهاني‌جم /جام جم