نويسندگان: ملني اي.گاردنر، كتابخانه ملي كشاورزي
جوآن دو وريس، دانشگاه مينه سوتا
سيندي كاگ، دانشگاه ايالتي واشنگتن

ترجمه: محمد خواجوي

چكيده:
مركز ‌اطلاعات شبكه كشاورزي (اي.جي.ان.آي.سي)، نظام اشاعه اطلاعات اينترنتي براي بهبود كيفيت منابع و اطلاعات كشاورزي مي‌باشد. در حال حاضر بيش از 35 سازمان در اين شبكه فعال هستند كه هر يك بخش كوچكي از اطلاعات تخصصي آن را تأمين مي‌كند. اين نظام اطلاعاتي شامل برنامه‌هاي منظم جهت مداري است كه اطلاعات كشاورزي و امور مربوطه و منابع مرجع چند رسانه‌اي براي استفادهء عموم، دانش‌پژوهان، گروه‌هاي تجاري و كاربران دولتي فراهم مي‌آورد.
بعضي از اهداف اي.جي.ان.آي.سي از اين قرار است: شناسايي و ارزيابي مجموعه عظيم اطلاعات و منابع الكترونيكي، سهولت دسترسي و بازيابي از مفيدترين منابع اطلاعاتي، گردآوري كامل‌ترين آن‌ها، اطلاع‌رساني به متخصصين مناطق تحت بررسي و خدمات مرجع پيوسته، استفاده ازخصوصيت اشاعه اينترنتي به عنوان اهرمي جهت اطمينان خاطر از اين كه كار و مسئوليت به يك نسبت در اين امر دخالت داشته‌اند و سهولت در همكاري و ارتباط بين جامعه بزرگ كشاورزي، ويژگي شاخص هر يك از اين مراكز ارائه خدمات مرجع مي‌باشد. اعضاء همواره خلاصه‌اي در مورد اين مركز و دو نمونه مطالعاتي در دسترسي كاربران قرار مي‌دهند. آنها كارهاي انجام شده توسط دانشگاه مينه سوتا در آماده‌سازي براي انتقال منابع مرجع به دانشگاه، ايالت تا سطح جهاني را شرح مي‌دهند و نيز تلاش‌هاي دانشگاه ايالتي واشنگتن را براي ساخت مجموعه مراجع ديجيتالي به بحث مي‌پردازد.

خلاصه‌اي در مورد اي.جي.ان.آي.سي
مركز اطلاعات شبكه كشاورزي (اي.جي.ان.آي.سي) نظام اشاعه اينترنتي براي دسترسي به منابع و اطلاعات كيفي كشاورزي است كه به اتفاق اعضاء (www.agnic.org) اداره مي‌شود.
كتابخانه ملي كشاورزي ايالت متحده (ان.اي.ال) و چندين موسسه عضو حدود ده سال پيش متوجه شدند كه همكاري و اشتراك منابع بين موسسات با هدف مشترك كشاورزي از ضروريات هيات ان.اي.ال. در جهت افزايش دسترسي به اطلاعات كشاورزي مي‌باشد. در اين ميان منابع مشترك، اطلاعات تخصصي مربوطه و خدمات مرجع پيوسته كليه موفقيت اي.جي.ان.آي.سي مي‌باشد.
اي.جي.ان.آي.سي در پي نياز به تعيين نقش كتابخانه‌ها و ساير فراهم‌كنندگان اطلاعات در محيط الكترونيكي جديد بوجود آمد و در يك كميته همكاري مشترك براي دسترسي به منابع كيفي به شكل الكترونيكي شامل فايلها، منابع جديد، اطلاعات آماري با هم همكاري مي‌كنند.
در پي اين نظريه كه هدف اصلي آن امكان دستيابي به اطلاعات بهينه مي‌باشد خدمات مرجع پيوسته (بخصوص مراجع اشاعه شده) از عناصر مهم اين سرويس محسوب شدند. بعد از آزمايش بين هفت سايت به صورت آكادميك (1997-1996) همه اعضاء اتفاق‌نظر داشتند كه پاسخ به كاربران از سوي اين مراكز مستدل و قابل قبول بوده است.
اين شبكه موفقيت‌هاي مختلفي را تجربه كرده است. بعد از آزمايش و اندكي پس از دوره ارائه مرجع پيوسته، يكي از سايت‌هاي اي.جي.ان.آي.سي تصميم گرفت كه گزينه‌اي با عنوان "سوالي بپرسيد" را از برنامه خود حذف كند. ولي در مدت كوتاهي در برابر فشار اتحاديه، سايت مجبور شد اين مورد را به صفحهء اول خود اضافه نمايد. در طي دو روز آنها بيش از 400 سئوال دريافت كردند. لذا دوباره تصميم گرفتند كه اين گزينه را از سايت بردارند. در يك تحليل اجمالي از مسئله عللي بر دريافت اين همه سئوالات كه به دست آمد به شرح زير مي‌باشد).
1. اين صفحه براي متخصصيني كه در يك زمينهء خاص پژوهش مي‌كنند، ايجاد شده بود.
2. موضوع چنان كاربر مدار بود كه كانون توجه كاربران غيرمتخصصين بوده است.
3. سايت توسط متخصصين موضوعي و اطلاع‌رساني بوجود آمده و اداره مي‌شد نه كتابداران.
ارزيابي مجدد ساختار صفحه منجر به طراحي مجدد آن شد در اين طراحي مجدد حجم صفحه كم و اطلاعات بيشتر پاسخگوي نياز مصرف‌كنندگان شده بود.
به جز دو سايت مركز اطلاعات شبكه كشاورزي، بقيه بوسيلهء كتابداران يا از داده‌هاي ورودي آن‌ها در زمينه ساختار، گسترش و انتخاب منابع اداره مي‌شود.
اعضاء مركز معتقدند كه كاربران بيشتر خدمات را از سايت‌هاي سازمان‌يافته كه سطح وسيعي از كاربران را تحت پوشش قرار مي‌دهند با امكان پاسخ‌هاي مكرر به پرسشهاي مكرر و استفاده از منابع پراستفاده و ساير اطلاعات عمومي مي‌گيرند.
بسياري از اعضاي احتمالي آينده از پيوستن به اتحاديه طفره مي‌روند چرا كه از مواجه شدن با انبوه سئوالات واهمه دارند.
پيچيده شدن مسئله زماني است كه برخي از كتابخانه‌هاي دانشگاهي اهداء زمين گروه كاربران محدودتري نسبت به ساير اعضاي مركز اطلاعات شبكه كشاورزي دارند.
با جهاني شدن هر برنامه، اكثر موءسسات اهداي زمين سعي در توسعهء فعاليت‌هايشان براي خدمت به كميته‌هاي جهاني دارند و بيشتر اين مراكز نيز براي پيوستن به مركز اطلاعات شبكه كشاورزي تمايل نشان مي‌دهند. حال دانشگاه مينه سوتا دربارهء تلاش‌هايش در زمينهء سير تغييرات براي گسترش اجزاء مرجع پيوسته سايت مربوطه خود صحبت مي‌كند.

دانشگاه مينه سوتا به سوي جهاني شدن
ماهيت تعاوني و اشاعه مركز اطلاعات شبكه كشاوري حامي و مشوّق مشاركت موءسسات اهداي زمين در سطح بسيار بالا بوده است. براي يك كتابخانهء اهدا زمين غيرممكن است كه بتواند با سايت خود پاسخگوي تمام بخش‌هاي كشاورزي و علوم وابسته بوده و به سئوالات تك تك افراد نيز پاسخ دهد. از سوي ديگر، وجود سايت وبي كه روي بخش‌هاي خاصي از موضوع تمركز كرده و توسط يك مجموعه برنامه قانوني و وزنه‌هاي تحقيقي برنامه‌ريزي شده و با حسن شهرت ملي پشتيباني شده نيز هيجان‌انگيز به نظر مي‌رسد.
دانشگاه مينه سوتا دو سايت مركز اطلاع‌رساني شبكهء كشاورزي دارد. هر دو سايت براساس ويژگي‌هاي منحصر به فردي بوجود آمده‌اند كه پايه و اساس سايت‌ها به حساب مي‌آيند. جنگل‌داري مركز اطلاعات شبكهء كشاورزي (forestry.lib.umn.edu/agnic) چهار پايگاه اطلاعاتي دارد كه بيش از 20 سال است كه توسط كتابخانه جنگل‌داري جين آلبرشت تهيه و منتشر مي‌شود. جنگل‌داران خواهان اطلاعاتي هستند كه در پايگاه‌هاي اطلاعاتي بزرگ كشاورزي و علوم اجتماعي جنگل‌داري پنهان شده باشد نيستند بلكه در پي اطلاعاتي هستند كه شامل طرح‌هاي جديد، احداث و نگهداري، حفاظت و گسترش جنگل‌هاي استوايي و پايگاه‌هاي اطلاعاتي جنگل‌داري شهري هستند، مي‌باشند. كشاورزي و اقتصاد كاربردي مركز اطلاعات شبكهء كشاورزي (agecon.lib.umn.edu/agnic.endex.html) منابع قابل بررسي به صورت متن كامل از طريق بخش‌هاي دانشگاهي علمي-كاربردي در سطح كشور در اختيار همگان قرار مي‌دهد. اطلاعات كشاورزي و اقتصاد كاربردي از طرف انجمن اقتصادي-كشاورزي خدمات پژوهش اقتصادي و موءسسه كشاورزي آمريكا حمايت مي‌شود. اين ابتكار پاتريشيا رودكويچ، كتابدار كشاورزي و اقتصاد كاربردي است. اقتصاددان‌ها به صورت معمول به كار روي مسائل تحقيقي روز تأكيد دارند.
خدمات مرجع پيوسته در حوزه‌هاي موضوعي خاص جزو سايت موضوعي مركز اطلاعات شبكهء كشاورزي در نظر گرفته شده است. اين سايت‌ها شامل دستيابي به منابع الكترونيكي موجود از مجموعه‌ها و پيوندها به ديگر منابع مربوط موجود در اينترنت را فراهم مي‌آورد. بسياري سايت‌ها استفاده مكرر از منابع پيشنهاد شده و پاسخ‌هاي مكرر به پرسش‌هاي مكرر را مشخص مي‌كنند و اين منابع بايد اگرنه براي همه، بلكه حداقل براي اكثر سئوالات كاربران پاسخ فراهم نمايد. اگر سئوالاتي بي‌جواب بمانند، كتابدار شخصاً مي‌تواند براي دستيابي به اطلاعات مورد نياز ياري نمايد.
تفاوت بين خدمات ميز مرجع پيوسته و سنتي هميشه در وهله اول مشخص نمي‌شود بلكه به مرور اين تفاوت آشكار مي‌گردد. خدمات مرجع پيوسته مستلزم كار و تنظيم آن از سوي كتابدار است. هيچ فرصتي براي ايراد گرفتن‌ها در مورد صداي مشتري يا طرح سئوالات كنجكاوانه او وجود ندارد. بنابراين كتابدار به تنهايي در مورد اينكه چه ميزان اطلاعات مورد نياز است تصميم مي‌گيرد. چون سرعت در اين محيط ارزشمند است، كتابدار ضرورت پاسخ‌گويي كامل و سريع را درك مي‌كند، هر چند كه نوشتن يك پاسخ كتبي نسبت به يك پاسخ شفاهي مستلزم زمان و تلاش بيشتري است. شايد بتوان گفت كه اين اختلاف چشمگير از ماهيت ناشناخته تقاضاها ناشي مي‌شود. تا زماني كه سايت اطلاعات مربوط به كاربر را جمع‌آوري مي‌كند، كتابدار موقعيتي براي درك تقاضاي مورد درخواست ندارد. بازخورد سودمندي پاسخ حداقل خدمات پيوسته برابر با خدمات مرجع سنتي (قدم زدن و تلفن كردن) است.
يك ساختار مناسب و سازمان‌يافته از منابعي كه به دقت انتخاب شده باشد براي كاربران اين اطمينان خاطر را ايجاد مي‌كند كه مي‌توان به سهولت اطلاعات مورد نياز را مشخص و اطلاعات اضافه را از آن حذف كرد. توسعه وب سايت و مرجع پيوسته وقت‌گير بوده و هزينهء نگهداري آن بسيار بالاست. به دليل محدوديت‌هاي زماني، روند كار مرجع به نحو شگفت‌انگيزي از اطلاعات ميز مرجع به سوي توسعهء خدمات مرجع وب مدار در حال تغيير است. كاربران شبكهء جهاني وب انتظار خدمات بيست و چهار ساعته و هفت روز در هفته را دارند. جالب اين كه بسياري از سئوالات جنبهء تمجيد از پايگاه‌هاي اطلاعاتي داشته يا پيشنهاد در زمينهء ايجاد پيوندهاي جديد يا توصيه‌هايي در جهت اصلاح فرمت آن هستند. عامل مهمي كه بايد در زمان تجسم يك وب سايت در نظر گرفت پيش‌بيني پوشش بيشترين سطح ممكن كاربران است. ايجاد سطوحي از منابع روشي است كه باعث مي‌شود سطح وسيعي از درخواست‌هاي كاربران را در خود جاي دهد.
پيش‌بيني وسيع‌ترين سطح كاربران چشم‌انداز جديدي براي بسياري از كتابخانه‌هاي اهدا زمين است. هر چند با تأكيد مجددي كه در هيئت امدادي دانشگاه مينه سوتا به عمل آمد وجود سطح وسيع كاربران اهداف خاص موءسسه را تأمين مي‌كنند. دانشگاه به طور جدي مشاركت با بخش‌هاي تجاري، صنعتي، دانشجويان دوره ليسانس، جامعه روستايي، تحصيلات گروه‌هاي خاص و برنامه‌هاي پژوهشي بين‌المللي را شروع كرده است.
دانشجويان و اساتيدي كه در اين راستا كار مي‌كنند در سراسر جهان پراكنده‌اند.

گسترش مجموعه مرجع مجازي
دانشگاه ايالتي واشنگتن روي درختان ميوه به عنوان موضوع اصلي كشاورزي تأكيد دارد. ايالت واشنگتن يكي از توليدكنندگان بزرگ درختان ميوه است، كه 47% محصول كل سالانه سيب و گيلاس و 42% محصول گلابي آمريكا را فراهم مي‌كند. دانشگاه ايالتي واشنگتن چندين سايت ترويجي در ارتباط با درختان ميوه و انتشارات متعددي از محصولات بر پايه يكسال دارد. با تكيه بر چنين جايگاه محكمي، دانشگاه ايالتي واشنگتن توسعهء سايت مركز اطلاعات شبكهء كشاورزي در زمينهء درختان ميوه را به عهده گرفت.
اگر پوشش موضوعي يك سايت مركز اطلاعات شبكه كشاورزي خاص باشد، بدون ترديد مخاطبين موردنظر كه شامل عموم مردم، جامعه دانشگاهي، تجاري و ادارات دولتي مي‌باشد بسيار وسيع جلوه مي‌كنند. دلايل محكمي براي گسترش مجموعه مرجع به منظور خدمت به گروه‌هاي مختلف وجود دارد. مي‌توان به طور قانوني يكسري پيوندهاي موردنظر دانشگاه ايالتي واشنگتن را از سايت محبوب علوم در جهان كه مخصوص بچه‌هاست ايجاد و انتشارات ترويجي با شاخص‌هاي اقتصادي و دولت فدرال را براي كنترل مهاجرت كارگران مزارع فراهم آورد. قسمت ذيل درباره تلاش‌هاي ما براي ساخت مجموعه مرجع الكترونيكي در زمينهء درختان ميوه براي خدمت به مشتريان گوناگون بحث مي‌كند.

اهداف
سه مورد از اهداف مركز اطلاعات شبكه كشاورزي به تأمين اطلاعات مرجع اختصاص دارد كه عبارتند از:
• شناخت و ارزيابي مجموعه عظيم اطلاعات و منابع الكترونيكي
• سهولت دستيابي به اين مجموعه
• امكان دسترسي به متخصصين اين حوزه و اطلاعات مرجع پيوسته

گسترش مجموعه با توجه به سايت
گسترش مجموعهء سنتي اساس گسترش و توسعهء مجموعه خدمات پيوسته است. ابزارها تغيير كرده‌اند، اما مفاهيم ثابت مانده‌اند. كتابداران با تعيين موقعيت، ارزيابي و دستيابي منابع به ارزش آن مي‌افزايند. اين روند فزاينده چنين است:
• مرجع
• منابع مرجع
• منابع مرجع الكترونيكي
• منابع مرجع الكترونيكي پيوسته
هم اكنون بررسي و بازديد سايت‌هاي چند كتابخانه به صورت رايگان در ازاي وجه قابل دسترسي هستند. از اين مجموعه مي‌توان به "بررسي‌هاي اينترنتي" در بخش اخبار كتابخانه‌هاي پژوهشي دانشگاه، يا‌"پايگاه اطلاعاتي" در مرجع و سرويس‌هاي سه ماهه كاربران و انتخاب‌هايي كه رسانه‌هاي الكترونيكي و چاپ را يكپارچه مي‌كند اشاره كرد. ژورنال‌هاي تخصصي موضوعي با شكل چاپي در بررسي با منابع الكترونيكي كندتر پيش رفته‌اند. ما هنوز در حال يافتن ژورنال‌هايي هستيم كه به طور منظم وب سايت‌ها را بررسي مي‌كنند. در نتيجه كتابداران ما بايد سايت‌هاي مختلف را جستجو و ارزيابي كنند.
پس فرق بين انتخاب ابزار الكترونيكي براي كاربران مرجع مجازي و استفاده درون سازماني در پاسخ گويي به سئوالات مرجع مجازي چيست؟ يك گزارش ساده مي‌گويد: آيا كاربر مي‌تواند به ابزار خاصي دسترسي پيدا كند؟ آيا نياز به مجوز هست؟ آيا محدوديت‌هاي سخت‌افزاري و نرم‌افزاري وجود دارد؟ انتخاب كننده بايد علاوه بر ارزيابي معمول اختيارات، وقت‌شناسي، قابليت اطمينان، قابليت استفاده، عمق، وسعت و غيره اين مسائل را نيز در نظر بگيرد. آيا وب سايت به راحتي قابل جستجو است؟ آيا نتايج دقيق و يكپارچه هستند؟ آيا كاربر مي‌تواند به راحتي از سايت خارج شود؟ سايت‌هاي موءسسه مي‌تواند در اين تصميم‌گيري‌ها موءثر باشد.
جستجوي منابع مجازي مستلزم جهاني انديشيدن است. كتابدار نمي‌تواند به چند منابع بررسي يا كارگزار مصوب كتابي اعتماد كند. جايگزيني فعال براي جستجوي منابع وجود ندارد، و اين به معناي صرف دقت در خدمات مرجع پيوسته و تلاش براي يافتن استراتژي‌هاي مختلف در موتورهاي كاوش متعدد است. يك موضوع مورد تحقيق در هر يك از موتورهاي كاوش Askjeeves, Google و Altavista نتايج بسيار متفاوتي به دست مي‌دهد. به عنوان مثال اخيراً تحقيقي در مورد "Yellowstone Science" داشتم يك دوجين موتور كاوش در مورد گزارش‌هاي مربوط به موضوع با عنوان: "Greater Yellow Stone Ecosystem" بررسي كردم. بازيابي كل و استفاده واقعي 100 يافته اول از هر همپوشاني كمتر از 20% بود. در ارائه خدمات مرجع مجازي و مجموعه‌ها، كتابداران بايد خوب از بد را از هم تفكيك كنند. آموزشگاه من در ويسكونزين، با پذيرفتن شعار "تعويض و پاكسازي بي‌باكانه" كه موجب توسعهء مجموعه، خصوصاً در مقابل سيل منابع الكترونيكي موجود است. آن‌ها بايد چندتايي از ميان تعدادي زياد را انتخاب و آن‌ها را قابل دسترسي سازند.
اين جايي است كه شما بايد مثل يك علامت ضربدر بين خانم مانرز حسابدار و يك وكيل قرار بگيريد. وقتي كه منابعي را كه بايد به سايت مرجع مجازي خودتان اضافه كنيد، معين كرديد، زماني است كه بايد بدانيد كه مجاز به پيوند هر چيزي نيستند. شما بايد اطمينان دهيد كه از اينترنت استفاده نادرست نمي‌كنيد، اگر متوجه شديد كه سايتي سايت مجاز نيست، احترام حرفه‌اي ايجاب مي‌كند كه با تهيه كننده آن تماس گرفته و اجازه ارتباط با سايت خودتان را بگيريد. اخيراً يك آگهي تبليغاتي در ارتباط با يك منبع بسيار جالب توجه از طرف انستيتو همسايه، دانشگاه آيداهو، به صورت چاپي CD-ROM (صفحه نوري) به دستم رسيد. از آنجا كه دانشگاه ايالتي واشنگتن شامل چند دانشگاه، ايستگاه‌هاي تحقيقاتي و چندين درجه تحصيلي است، من موظف شدم تا مجوز نصب CD-ROM را روز سِروِر خودمان به منظور استفاده تمام گروه‌هاي مشتريان بگيرم. به من گفتند كه كاملاً مجازم وب سايت آن‌ها را در فهرست پيوسته خودمان وارد كنم، به اين ترتيب كاربران مي‌توانند بدون هيچ هزينه‌اي و در هر زماني به اطلاعات جديد و روزآمد دسترسي داشته باشند و صد البته كه اين بهترين سناريو بود. سايت‌هاي مستقل ايجاد شده از طرف موءسسات دانشگاهي، آژانس‌هاي دولتي، بنگاه‌هاي فروش محصولات توليدي، بنگاه‌هاي فروش اطلاعات-كتابشناختي، اقتصادي و آماري، از كتابخانه‌هايي كه مي‌خواهند به صورت انفرادي يا در سطح جهاني پيوندهايي به سايت‌هاي آن‌ها ايجاد كنند استقبال نمي‌كنند. و اگر بخواهيم چنين سايت‌هايي را به مجموعه مرجع مجازي خود اضافه كنيد بايد براي گرفتن مجوز با آن‌ها وارد مذاكره شويد چه اين سايت مجموعه عظيم و گسترده‌اي مثل مركز اطلاعات شبكه كشاورزي باشد يا يك مجموعه مرجع محلي خودتان. آيا مجوزي كه مي‌خواهيد امكان دسترسي به كاربر توزيعي را فراهم مي‌كند؟ يا مي‌توانيد با مجوز تك ايستگاهي براي پاسخ‌گويي به سئوالات مرجع از آن استفاده كنيد كار كنيد؟ به همين دليل است كه مجوزگيري و مشاره حقوقي بخش‌هاي مهمي از گسترش مجموعه جديد و مستلزم توجه خاص مي‌باشد.
فهرست‌نويسي
سازماندهي يك مجموعه مرجع مجاري به شاخه‌هاي فرعي به يك مفهوم به معناي فهرست‌نويسي دروني مي‌باشد. چنانچه قصد داريد براث سايت‌تان موتور كاوش فراهم كنيد بايد مطمئن شويد كه اجازه كاوش در مورد موءلف، ناشر، موضوع و كليدواژه‌هاي اطلاعاتي به همان نسبت عنوان وجود دارد. مشكلات واقعي وقتي ظاهر مي‌شود كه كتابداران منابع الكترونيكي داخل و خارج از سايت را در فهرست كتابخانه خود وارد مي‌كنند. همه كتابداران را مي‌توان به نوعي كتابدار مرجع دانست. ما همه در بازيابي منابع سريع و خوب هستيم و ديگران را نيز در اين بازيابي كمك مي‌كنيم. و عموماً مايليم كه اين بازيابي حتي‌الامكان ساده و روان باشد. بنابراين نه تنها سايت‌ها را انتخاب كرده و به نتيجه مي‌رسيم بلكه به همان خوبي نيز فهرست‌نويسي مي‌كنيم. وقتي به يك نمايه پيوسته يا به CD-ROM يا مجله الكترونيكي دسترسي پيدا مي‌كنيم، انتظار داريم كه منابع در فهرست‌هاي ما منعكس شود. اما در مورد منابعي كه به صورت سايت آزاد هستند چه؟ ايا آن هم به فهرست اضافه مي‌شود؟ چه كسي مسئول بررسي كار پيوندهاست يا در صورت قطع شدن دوباره آنها را برقرار مي‌كند. اگر محصول چاپي قبلي به صورت الكترونيكي قابل دسترسي نباشد چه؟ آيا به سوابق قبلي خود در تماس هستيد، يا اين كه منتظر نمونه جديدي از كتابخانه كنگره مي‌مانيد، يا خودتان يك نمونه جديد ايجاد مي‌كنيد يا اين كه منبع را در فهرست جداگانه منابع الكترونيكي قرار مي‌دهيد؟ اگر خواستار يك مجموعه مرجع مجازي قوي و كارآمد هستيد، لازم است در مورد اين مسائل بحث و به يك سياست واحد برسيد كه در غير اين صورت با سئوالاتي كه جنبهء شخصي دارند غرق خواهيد شد و فهرست شما نه يكدست و نه مفيد خواهد بود.

توسعه مجموعه براي خدمات
خدمات مرجع براي حرفه ما چندان ضروري است كه اغلب فراموش مي‌كنيم تغييرات آن به چه صورت بوده و تفاوت آن از بخشي به بخش ديگر به چه شكل است. در دانشكده، كلاس‌هايي در مورد نحوهء استفاده منابع مرجع تشكيل مي‌دهيم، احتمالاً با افرادي در تورهاي مباحثاتي برخورد كرده‌ايم كه بايد به سئوالاتشان پاسخ مي‌گفتيم و احتمالاً به آنها شماره تماس يا اطلاعات تحويل مدرك براي پيگيري از طرف خودشان داده‌ايم. معمولاً در يك كتابخانه تجاري، كتابداران اطلاعات مورد نياز را پيدا كرده، مدارك را يافته و رئوس مطالب را براي هماهنگي با بسته موردنظر ايجاد مي‌كنند. براي پشتيباني خدمات اضافي، مجموعه مرجع مي‌تواند پاسخ‌گوي نيازهاي كاربران باشد اما در مورد مجموعه مرجعي كه از سرويس‌هاي مرجع مجازي پشتيباني مي‌كنند چه؟
لازم است دو حوزهء اصلي در نظر گرفته شود: منابعي براي كتابدار جهت پاسخ‌گويي به سئوالات مرجع مجازي و منابعي براي كاربر مجازي. اخيراً يك سئوال مرجع از طريق پست الكترونيكي دريافت كردم كه اطلاعاتي در مورد سه سندرم پزشكي مي‌خواست كه املاي دو تاي آن‌ها غلط بود كه اگر اين سئوال به صورت حضوري بود مجبور بودم كاربر را به محيط مرجع پزشكي مربوطه برده، طرز كار با فرهنگ‌ها و داير‌ﺓالمعارف‌ها را به او نشان داده در نهايت به املاي صحيح كلمات مي‌رسيديم. در حالي كه براي يك كاربر مجازي نمي‌توانم چنين كاري كنم و نه قادرم براي آن‌ها منابع پزشكي خاصي را توصيه كنم. نتيجه اين كه به سئوال در مورد هر سندرم با توضيح‌هاي كوتاهي كه از يك فرهنگ پزشكي چاپي به دست آورده بودم، پاسخ دادم، پيشنهاد كردم تا از طريق مجموعه كتابخانه محلي كنترل شود و سپس كاوش وبي در مورد سايت‌هاي قابل اطمينان انجام دادم.
سطح اطلاعات كلينيك مايو را براي سئوالات مناسب ديدم و آن را نيز جزو آدرس‌هاي اينترنتي براي كاربر فرستادم.

نتيجه
قرار گرفتن در حرفه اطلاع‌رساني در "عصر اطلاعات" بسيار جالب توجه، هيجان‌انگيز و حساس است. ما هر روزه در حال بازيابي خدمات مرجع و مجموعه‌ها هستيم. واقعيت مجازي به سرعت تبديل به واقعيت آشكار مي‌شوند و مجموعه‌هاي مرجع مجازي ابزار اصلي هر خدمات مرجع مي‌شوند. عمليات گسترش مجموعه براي به نتيجه رسيدن بايد هم سايت‌هاي مرجع و هم خدمات مرجع و به همان نسبت نيز كتابداران مرجع را در محاسبات خود منظور كنند