اوقات فراغت یا زمانى براى بطالت؟!

اوقات فراغت یا زمانى براى بطالت؟!

ایران :گزارشى از وضعیت خانواده ها و جوانان ایرانى در تعطیلات تابستان آرزو رستم زاده تابستان از آن فصل هایى است که همیشه همراه خودش وابسته هایى دارد. وابسته هایى مثل تفریح… تنوع… فراغت… و این کلمه آخر، با آنکه همیشه و همه جا، همه مردم را نشانه مى رود، اما شاید بیش از همه […]

ایران :گزارشى از وضعیت خانواده ها
و جوانان ایرانى در تعطیلات تابستان
آرزو رستم زاده
تابستان از آن فصل هایى است که همیشه همراه خودش وابسته هایى دارد. وابسته هایى مثل تفریح… تنوع… فراغت… و این کلمه آخر، با آنکه همیشه و همه جا، همه مردم را نشانه مى رود، اما شاید بیش از همه دغدغه نسل نوجوانان و جوانان باشد.
«اوقات فراغت» هم از همان کلماتى است که چسبیده به روزهاى تابستان، پرکاربرد ترین دوران خود را مى گذراند و با گذر از پیچ شهریور، کم کم از زبان ها مى افتد تا سال بعد، حوالى همین فصل که تبدیل شود به دغدغه ۲۵ میلیون جوان و نوجوانى که یا توان بهره مندى از این وقت را دارند یا باید جزء آن چندین میلیون نفرى باشند که با بطالت تابستانه کنار مى آیند. شیوه گذراندن اوقات فراغت همیشه با توانایى مالى افراد رابطه خطى و مستقیم داشته است!

روى برنامه زمان بندى اکثر آموزشگاه ها _ از علمى گرفته تا تفریحى، ورزشى- که حرکت کنید، محدوده برنامه ریزى شده را جا گرفته در یکى از ماه ها مى بینید و این براى عده اى به منزله فرصت ایجاد تنوع در گذراندن اوقات فراغت است و براى عده اى دیگر به مفهوم شروع تازه بیکارى و کسالت…
با این اوصاف، چندان بى ربط نیست اگر بگوییم زمان بندى فعالیت هاى تابستانه، سه نقطه اوج را به وقت فراغت تحمیل مى کند: تیر، مرداد و شهریور هر کدام نقطه شلیکى هستند براى آغاز حرکتى که این وقت فراغت را به سرانجام نیک برسانند.
فراغت؛ زمانى براى خیز برداشتن
در گذشته هاى دور، کار و تفریح از یکدیگر جدا نبود، بلکه هر دو جزئى از آیین هاى مذهبى به شمار مى رفتند که به خاطر تماس با ارواح بر پا مى شدند. در حقیقت، معنى کار و تفریح در زندگى، به رغم تفاوتشان، یکى بود. مشخص است که در چنین شرایطى، زمان فراغت مفهومى نداشته است. براى طبقات اشرافى هم، از آنجا که کارى انجام نمى دادند، زمان فراغتى وجود نداشت و زندگى آنها اغلب با بیکارى سپرى مى شد. در دوره رنسانس اوقات فراغت افراد، بیشتر صرف امور مذهبى مى شد. بعدها با انقلاب صنعتى، در اوقات فراغت نیز تحولى عظیم به وجود آمد. اوایل انقلاب صنعتى، ساعات کار به قدرى زیاد بود که عملاً اوقات فراغتى باقى نمى ماند. ولى به تدریج از ساعات کار کاسته و به ساعات فراغت افزوده شد.
با بررسى نحوه زندگى ایرانیان در گذشته، مى بینیم که بخش اعظم اوقات فراغت، صرف معاشرت ها مى شده است که این معاشرت ها خود باعث تبادل افکار و آگاهى ها از عقاید و نظرات دیگران بوده و به این ترتیب بر اطلاعات و دانش افراد مى افزوده است. علاوه بر این، سفر نیز صورتى ازگذران اوقات فراغت بوده که خود باعث آشنایى با فرهنگ ها و تمدن ها مى شده است.
به طور کلى اوقات فراغت (Leisure time) به زمان آسودگى از کار رسمى و پرداختن به نیازهاى طبیعى اطلاق مى شود که با تفریح، سرگرمى و بازى تفاوت دارد. هر چند این سه داراى شباهت هایى هستند که کسب لذت و خوشى وجه اشتراک آنهاست اما فراغت در حقیقت نوعى رهایى از وظایف رسمى مربوط به حوزه هاى مختلف است که برخلاف شغل، جنبه کسب درآمد ندارد و فارغ از هرگونه انگیزه تجارى، نوعى رفاه، لذت و رشد و پیشرفت شخصى را جست وجو مى کند.
ارسطو، فیلسوف بزرگ یونان، فراغت را پیشه اى جدى مى دانست. او معتقد بود: «ما حرفه، کار و شغلى را در پیش مى گیریم تا فراغتى داشته باشیم.»
از نظر ارسطو، فراغت وضعیت ایده آلى است که هر شخص براى رسیدن به آن تلاش مى کند.
جرالد بى فنر در کتاب «سازمان تفریحات سالم در جامعه» اظهار مى دارد که فراغت یک دوره یا قسمتى از زندگى بشر است و تفریحات سالم در این بین، بیان علاقه و نگرش فرهنگى اوست. او معتقد است: «فراغت براى تمام افراد جامعه وجود دارد، ولى آنچه مهم و اثرگذار است، شیوه هاى استفاده از آن مى باشد.»
اما رحیم عبادى، رئیس سازمان ملى جوانان تعبیر دیگرى از اوقات فراغت دارد. او مى گوید: «امروزه اوقات فراغت در دنیا به یک نوع صنعت تبدیل شده است که کارکرد اقتصادى، اشتغال زایى و کارآفرینى دارد و فرهنگ کار را در جامعه تشویق مى کند و اتفاقاً مخالف فرهنگ تنبلى و تن پرورى است».
اوقات فراغت یا اوقات فراقت؟!
زندگى همه افراد در سه مقوله کلى کار، تفریح و خواب خلاصه مى شود که قاعدتاً این فعالیت ها هدفى جز رسیدن به کمال و رشد فردى ندارند. براى تحقق این هدف، باید تعادل میان این سه مقوله همواره برقرار باشد.
وقتى به هر دلیلى یکى از این فعالیت ها غالب شود و نقش فعالیت اصلى را به خود بگیرد، سایر فعالیت ها به مثابه مشغولیتى فرعى و کم اهمیت جلوه مى کنند. درست مثل همان اتفاقى که در زندگى ما افتاده است؛ کار آنچنان فضاى زندگى را تنگ کرده که رسیدن به رشد شخصى تنها به زمان هاى ناچیز فراغت از کار محدود شده است و این یعنى تمام زندگى را چرخیدن دور دایره اى با محوریت کار که هیچ نقطه پایانى ندارد و دور افتادن از رشد و کمال شخصى. با این تعبیر شاید بهتر باشد نام زمان هاى درز کرده از فشردگى کار را اوقات فراقت بگذاریم، نه اوقات فراغت… یعنى زمان دورى از فعالیتى اصلى به نام کار و نه آسایش از آن!
بالاى شهر… پایین شهر
امیرحسین کلاس سوم راهنمایى را خرداد ماه همین امسال تمام کرده است. مى گوید: « از نظر مالى براى برنامه ریزى تابستان مشکلى ندارم. خانواده ام با پر کردن اوقات فراغتم موافقند. فقط باید هر سال برنامه شهریور ماه را کمى سبک تر بگیرم تا بتوانم برنامه هاى تفریحى و سفر را هم در کنار فعالیت هاى آموزشى بگنجانم.»
اما سرازیرى شهر را که طى کنیم، حوالى جنوب شهر به زهره کرامتى ۱۹ ساله مى رسیم که شرایطى عکس امیرحسین را تجربه مى کند. براى او پس انداز براى پرداخت شهریه ترم پاییز دانشگاه، از کلاس هاى تابستانى اهمیت بشترى دارد: «وقتى براى پرداختن شهریه دانشگاه مشکل دارم و خانواده ام هم با کار کردنم موافق نیستند، ترجیح مى دهم تابستان ها در خانه بمانم و براى کلاس هاى آموزشى و تفریحى هزینه اى نکنم.»
سراغ آمار و ارقام را که بگیریم، نشانمان مى دهند که در ایران، هر تابستان جمعیتى قریب به ۲۵ میلیون نفر نیازمند غنى سازى اوقات فراغت هستند. از این میان، سازمان ملى جوانان فقط امکان ساماندهى اوقات فراغت ۱۶میلیون جوان را دارد و ۹میلیون دیگر از جوانان و نوجوانان نمى توانند تحت پوشش طرح هاى این سازمان قرار بگیرند. روى رقم ۹ میلیون کمى مکث کنید… ۹ میلیون جوان… ۹میلیون بلاتکلیف… ۹میلیون استعداد راکد… ۹میلیون منبع انرژى… ۹ میلیون…
پیمان فروزش عضو فراکسیون جوانان مجلس هفتم درباره اوقات فراغت جوانان مى گوید: «در حال حاضر نیازمند برنامه ریزى صحیح در مورد اوقات فراغت هستیم. هر چند وزارت آموزش و پرورش، سازمان هلال احمر، سازمان ملى جوانان، شهردارى و سایر ارگان ها و مراکز براى غنى سازى اوقات فراغت جوانان برنامه ریزى مى کنند و اعتباراتى نیز براى این موضوع در نظر گرفته مى شود اما اعتبارات اختصاص یافته بسیار کم و محدود است و این اعتبارات به هیچ وجه پاسخگوى نیاز جوانان نیست.»
على نقى یزدان پناه، معاون سازمان دانش آموزى نیز با تاکید بر اینکه امسال میزان اعتبار سازمان دانش آموزى نسبت به سال گذشته کاهش چشمگیرى داشته است، مى گوید: «اعتبارات سال گذشته سازمان دانش آموزى سه میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان بود. وزارت آموزش و پرورش براى امسال نیز اعتبارى حدود چهار میلیون تومان پیش بینى کرده بود اما بر اساس مصوبه بودجه سال ۸۴ مجلس، این اعتبار به یک میلیارد و صد میلیون تومان کاهش پیدا کرده است. این کاهش بودجه باعث شده که اعتبارات در نظر گرفته شده براى مناطق مختلف بویژه مناطق محروم کاهش چشمگیرى پیدا کند بطورى که در این مناطق محروم عملاً نمى توان برنامه ریزى خاصى درباره اوقات فراغت جوانان کرد.»
رضایت یا نارضایتى؟! مسأله این نیست!
تکرار بحث کمى اعتبارات به اندازه کافى ملال آور است و بحث چگونه استفاده کردن از همین اعتبارات کم، ماجرا را ملال آورتر مى کند! با این حال وقتى متوجه شویم همین اعتبارات ناچیز، صرف پر کردن اوقات فراغت جوانان با برنامه هایى مى شود که آنها را تنها ۲۰ درصد راضى مى کند، بهتر است همین مباحث تکرارى را باز هم تکرار کنیم.
مهدى رضایى مدیر توسعه فرهنگى- اجتماعى اوقات فراغت سازمان ملى جوانان، با اعلام این نکته مى گوید که این رقم مى بایست تا ۵ سال آینده به ۶۰ درصد افزایش پیدا کند. رضایى اعلام مى کند: « بر اساس تحقیقات صورت گرفته، سه اولویت برتر جوانان براى پرکردن اوقات فراغت به ترتیب: هنرى و ادبى با ۴۴ درصد، گردشگرى با۴۰ درصد و ورزشى با ۳۸ درصد است و این در حالى است که در حال حاضر ۶۰ درصد از حجم برنامه هاى اجرایى به برنامه هاى علوم قرآنى با ۲۲ درصد، برنامه هاى فرهنگى با ۱۹ درصد و برنامه هاى هنرى با ۱۶ درصد اختصاص دارد.»
اوقاتى که هدر مى روند…
جامعه شناسان معتقدند اوقات فراغت همانقدر که مؤثر و سازنده است، مى تواند مخرب باشد. افراد در اوقات فراغت فرصت رشد و تکامل دارند و درست در همین دوران هم امکان بزه و خطا.
کمى که از تهران فاصله بگیریم، وضعیت اوقات فراغت در شهرهاى دیگر را خیلى متفاوت مى بینیم. پایین تر بودن توان اقتصادى خانواده ها از یک سو و کمبود امکانات از سوى دیگر، مشکلاتى هستند که هم مردم مى دانند و هم مسؤولین. مسأله هم که مشخص! اما انگار صورت مسأله آنقدر تکرار شده است که دیگر کسى رغبتى براى گوش دادن دوباره و امتحان راه حل ها ندارد. همین مسأله، جوانان را به تجربه گزینه هاى دیگرى مى کشاند که هیچ تضمینى براى سالم بودنشان نیست یا در بهترین حالت، تفاوتى با وقت گذرانى صرف ندارد.
بر اساس مطالعات صورت گرفته، ۷۱ درصد جوانان ایرانى معتقدند که اوقات فراغت آنها به بطالت مى گذرد، ۸۰ درصد، برنامه هاى دولت را در امر اوقات فراغت جوانان مطلوب نمى دانند و ۸۹ درصد از بى عدالتى در توزیع عادلانه امکانات عمومى براى گذران اوقات فراغت شکوه مى کنند.
علاوه بر این بیش از ۷۰ درصد جوانان براى اوقات فراغت خود، گوش دادن به موسیقى و به ویژه موسیقى پاپ ایرانى را انتخاب مى کنند. تماشاى مسابقات ورزشى ۵۰ درصد کارهاى مورد علاقه جوانان در اوقات فراغت را به خود اختصاص مى دهد و در میان بازى هاى مورد علاقه نیز، بازى هاى کامپیوترى بیش از همه مورد توجه جوانان واقع شده است. بر پایه این تحقیقات ۳۶ درصد پاسخگویان در بخشى از اوقات فراغت خود براى سرگرمى از اینترنت استفاده مى کنند.
و نتیجه کلى آنکه: در مجموع ۵۳ درصد از جوانان براى ایام فراغت خود در تابستان برنامه ریزى داشته و ۴۷ درصد هیچ برنامه ریزى براى این ایام ندارند!
طبق این تحقیق، ۵۰ درصد جوانان اوقات فراغت خود را با خانواده، ۳۰ درصد با دوستان و ۲۰ درصد به تنهایى سپرى مى کنند.
نوجوانانى که تابستان ها مرد مى شوند
قدیمى ترها به یاد دارند که هنوز طعم تعطیلات تابستانى را نچشیده بودند که دستشان را در دست صاحب کار مى گذاشتند تا هم کار یاد بگیرند و هم اوقات فراغتشان هرز نرود. اگر مزدى هم در میان بود که چه بهتر! استقلال به همین سادگى به بچه ها آموخته مى شد!
امروز هم گرچه نه به گستردگى سابق، اما هنوز هستند خانواده هایى که کار را بهترین گزینه براى گذران اوقات فراغت مى دانند. اگر در گذشته نوع کار تقریباً تعیین کننده فعالیت آینده فرد در اجتماع بود، امروزه کارهاى تابستانى بیشتر جنبه تجربه آموزى دارند.
محمدرضا اسکندرى یکى از نوجوانانى است که تابستان را وقتى براى بزرگ شدن مى داند و کار را عامل این رشد و پیشرفت. براى همین هر روز از صبح تا عصر در مکانیکى شاگردى مى کند و عصر تا شبش هم با گل کوچک و شنا پر مى شود. مى گوید: «کار کردنم از نیاز مالى نیست. اینطور هم وقتم پر مى شود و هم پس اندازى جمع مى کنم. به تفریحم هم مى رسم. از این گذشته هر چه بیشتر کار بلد باشم، بیشتر به درد خودم مى خورد.»
مصطفى اما جزو همان عده اى است که تابستان را نه با میل شخصى، که به اجبار نیاز کار مى کند… شاید اعضاى خانواده بتوانند فشار فقر را کمتر حس کنند. اوقات فراغت براى مصطفى، یعنى کمى فراغت از فشارهاى مالى، نه فراغت از درس.
او که حالا ۱۸ ساله است مى گوید: «براى من هم خیلى خوشایند بود که هر تابستانم را به جاى از صبح تا شب کار کردن، تفریح کنم یا با دوستانم بگذرانم. خیلى توانایى ها هم هست که مى توانستم توى تابستان یاد بگیرم. اما فعلا که شرایط این طور ایجاب مى کند.»
دکتر علیزاده، جامعه شناس، در این باره مى گوید: «کار کردن و حرفه آموزى نوجوانان در تابستان کار پسندیده و مثبتى است. اما باید توجه داشت که کار کردن در کنار تفریح و انجام فعالیت هاى دلخواه فرد قرار گیرد.»
او ادامه مى دهد: «اگر کار به کنش تبدیل شود، یعنى با میل درونى فرد صورت بگیرد، مى تواند رشد دهنده باشد. اما به طور کلى بیشتر افرادى که در تابستان ها کار مى کنند قصد کمک به اقتصاد خانواده را دارند. در این شرایط کار به اجبار در برنامه اوقات فراغت فرد گنجانده شده است. این اجبار باعث مى شود کار همواره توأم با رنج و زحمت باشد و حتى به مرحله حرفه آموزى هم ارتقا پیدا نکند چه رسد به اینکه به کنش تبدیل شود. کار به این شکل، آسیب هاى روانشناختى ایجاد کرده و در مشارکت اجتماعى فرد و رفاه و مفاهمه او با دیگران ایجاد گسل مى کند.»
اوج سوم
… حالا ایستاده در آستانه پیچ سوم (شهریور)، اوج دیگر اوقات فراغت را نظاره مى کنیم، با ادعاهاى تازه، حرف هاى تازه مسؤولان، برنامه هاى جدید و میلیون ها جوان و نوجوانى که اوقات فراغت برایشان پیچ اول و سوم ندارد… و همگى به روشنى روز مى دانیم که بعد از سراشیبى نه ماه تحصیل و کار، تابستان سال بعد دوباره گزارش هایى با همین مضمون خواهیم خواند!

حاشیه های بازیگر زن سینمای ایران فیلم
سکانس تکان‌دهنده سریال پایتخت ۵ + فیلم
برچسب ها:
اخبار مرتبط :
سامسونگدکتر تاجبخشدکتر بتول طاهریمهر پروازعضویت در تلگرام
دکتر دین محمدیعضویت در تلگرامشارژعضویت در تلگرام
مراسم رونمایی از عطر بهاره رهنما با حضور بازیگران زن مشهور!
مراسم رونمایی از عطر بهاره رهنما با حضور بازیگران زن مشهور!
گزارش تصویری پنجمین روز جشنواره جهانی فیلم فجر!
گزارش تصویری پنجمین روز جشنواره جهانی فیلم فجر!
گزارش تصویری چهارمین روز جشنواره جهانی فیلم فجر!
گزارش تصویری چهارمین روز جشنواره جهانی فیلم فجر!
اکران فیلم تگزاس با حضور پژمان جمشیدی و سام درخشانی در پردیس مگامال!
اکران فیلم تگزاس با حضور پژمان جمشیدی و سام درخشانی در پردیس مگامال!
گزارش تصویری سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر!
گزارش تصویری سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر!
اکران فیلم سینمایی آستیگمات با حضور چهره های مشهور!
اکران فیلم سینمایی آستیگمات با حضور چهره های مشهور!
گزارش تصویری دومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر!
گزارش تصویری دومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر!
اکران فیلم سینمایی «هت‌ تریک» در جشنواره جهانی فیلم فجر!
اکران فیلم سینمایی «هت‌ تریک» در جشنواره جهانی فیلم فجر!
سامسونگدکتر تاجبخشدکتر بتول طاهریمهر پروازعضویت در تلگرامدکتر دین محمدیعضویت در تلگرامشارژعضویت در تلگرام