اما حالا وجود «الناز» براى خانواده شده مصيبت. نه مى‌تواند از خانه بيرون برود و نه اينکه دوست و آشنايى زنگ خانه را براى احوالپرسى‌‌اش مى‌فشارد. «الناز» بعد از ازدواج ناموفق‌اش دچار ناراحتى عصبى و افسردگى شديد شد، ديگر از خنده‌هاى او در خانه خبرى نبود. کم‌کم ديدن در و ديوار خانه برايش خسته‌کننده شد، بعد هم دوستان ناباب و پارتى‌هاى شبانه شدند تنها سرگرمى‌اش.
«يک روز به اتفاق دوستانم به يک پارتى رفتم. ديدم چند نفر مشغول مصرف چيزى هستند که هيچ بويى نداشت، وسوسه شدم و من هم شدم مثل آنها. دچار نوعى خودبزرگ‌بينى شده بودم. احساس مى‌کردم شخصيتم کامل شده و تمام غم و غصه‌ها از يادم رفت. اما تمام اينها فقط براى چند ساعت بود. بعد همه چيز تمام شد ولى فرداى آن روز که همه چيز به حالت عادى برگشت احساس نياز کردم براى همين به سراغ دوستم رفتم....»
«الناز» دختر 21ساله‌اى که حالا معصوميتش در چهره شکسته‌اش گم شده با اشتباه بزرگى که با تشويق دوستانش مرتکب شد نزديک به يک‌سال است که لقب يک دختر «کراکی» را به دوش مى‌کشد. او فکر مى‌کرد «کراک» چيزى در حد قرص‌هاى اکستازى است، براى همين از مصرف آن وحشت نداشت ولى حالا آن را چيزى بسيار بدتر از هروئين مى‌داند «روزهاى اول مصرف چند کيلويى چاق شدم و رنگ پوستم به شدت تغيير کرد و سفيد شد. بعد از 5 و 6 ماه سردردهاى عجيبى به سراغم آمد. بعضى روزها تا 24 ساعت نمى‌توانستم چيزى بخورم حتى يک قطره آب.»
اين مصيبت گريبان بسيارى از جوانان را گرفته، مصيبتى که براى «الناز» روزهاى اول طعم شيرينى داشت و آرام بخش بود. آنقدر شيرين که حتى در برابرش کوچک‌ترين مقاومتى نکرد و تا امروز که اگر هر چند ساعت يک‌بار مصرف نکند کنترل خود را از دست مى‌دهد، ادامه دارد.
مى‌گويد: «تازگى‌ها شنيده‌ام فردى که کراک مصرف کند در يک ماه اول 30 کيلو از وزن بدنش کم مى‌شود و در يک سال مصرف کبد و طحالش را از دست مى‌دهد. اما نمى‌دانم اين حرف‌ها چقدر صحت دارد.
چندبار تصميم گرفتم ترک کنم. شب‌ها به خودم قول مى‌دادم که از صبح فردا اين لعنتى را کنار مى‌گذارم ولى صبح که مى‌شد خودم را مى‌زدم به نفهمى از وجدان خودم فرار مى‌کردم. خانواده‌ام چندبار خواستند مرا ترک دهند اما واقعاً نمى‌توانم، مى‌ترسم، از دردى که براى ترک کردن بايد تحمل کنم وحشت دارم.»
الناز کسانى را مى‌شناسد که حتى بسيار کم سن و سال‌تر از خودش هستند و به کراک معتادند. اغلب نوجوانانى که به مصرف کراک روى مى‌آورند آن را به اسم ماده روان‌گردان مى‌شناسند ولى پس از چند بار مصرف به آن معتاد مى‌شوند. بسيارى از آنها به دليل ترس از مصرف هرويين به کراک روى مى‌آورند غافل از اينکه قسمت بيشتر ماده تشکيل‌دهنده کراک را هرويين تشکيل مى‌دهد.
اعتياد به کراک بسيار شديدتر و فورى‌تر از اعتياد به هرويين و ترک آن بسيار مشکل‌تر است.
متاسفانه مصرف قرص‌هاى اکستازى و تاثير مخرب آن بر روى سيستم عصبى افراد باعث شد تا رسانه‌هاى بين‌المللى دائماً مضرات آن را بازگو کنند در حالى که خطر مصرف کراک همچنان پنهان مانده است و رسانه‌ها کمتر به آن مى‌پردازند.
يک کارشناس مواد مخدر مى‌گويد: «قيمت کراک از لحاظ گرمى بالا است بنابراين هر کسى قدرت خريد کراک را ندارد. در ماه‌‌هاى اخير که معتادى براى ترک به کلينيک مراجعه مى‌کند، مى‌گويد کراک مصرف کردم وقتى مريض چند روز براى کنترل علائم بسترى مى‌شود. علائم او درست مثل فردى است که هروئين مصرف مى‌کند. به مريض مى‌گوييم هروئين مصرف کردى با اين فکر که کلاس هروئين با کراک قابل مقايسه نيست تاکيد مى‌کند که کراک مصرف کرده نه هروئين. دو روز به او متادون مى‌دهيم مى‌بينيم جواب مى‌دهد. پس او تمام اين مدت هروئين مصرف مى‌کرده است نه کراک. متاسفانه قاچاقچيان مواد مخدر هروئين با درصد خلوص بالا را به جاى کراک مى‌فروشند. قاچاقچيان ترکيب‌هاى شيميايى را با مواد مخدر آغشته مى‌کنند و ما با فردى با علائم توهم‌زا مواجه مى‌شويم. علائم مصرف اين مواد 10 روز بعد از مصرف مشخص مى‌شود که نمى‌دانيم از چيست.»
اخيرا نوع ديگرى از کراک از پاکستان وارد شده که شوک مرگ‌زا مى‌دهد و در يک‌ماه گذشته صد نفر فقط به خاطر حساسيت به اين نوع کراک خاص و شوک مرگ‌زاى آن جان خود را از دست داده‌اند.

ممنوعيت شستشوى افراد کراکی
با اينکه بسيارى از نوجوانان، جوانان و خانواده‌ها از اثرات مصرف کراک بى‌خبرند، مدير دفتر پيشگيرى از آسيب‌هاى اجتماعى و مواجهه با بلاياى طبيعى وزارت آموزش و پروش از ماجراهاى غم‌انگيز مرتبط با رواج ناهنجارى‌هاى ناشى از مصرف مواد نوظهور روانگردان در بين دانش‌آموزان خبر مى‌دهد.
محسن فريدى مى‌گويد: «چندى پيش يک جراح ارتوپد هنگام ترميم گونه‌هاى جوانی، متوجه شد استخوان‌هاى صورت آن فرد در هنگام ترميم مدام ترک مى‌خورد. اين جوان “کريستال” مصرف مى‌کرد و اين ماده خطرناک وارد استخوان‌هاى فرد شده و منجر به پوکى آن شده بود.»
اين مقام مسئول همچنين با يادآورى ممنوعيت شستشوى اجساد جوانان «کراکی» پس از مرگ و دفن آنها در کيسه‌هاى پلاستيکى از خانواده‌ها مى‌خواهد تا فرزندان خود را نسبت به خطرات مصرف اين مواد آگاه سازند.
جانشين معاونت مبارزه با موادمخدر پليس تهران بزرگ نيز در رابطه با خوددارى تعدادى از مراکز دفن مردگان از دفن معتادان کراکى مى‌گويد: «در اين رابطه گزارش‌هايى نيز به ما رسيده است که در حال بررسى آن هستيم. مصرف کراک باعث پوکى استخوان مى‌شود که در اثر آن استخوان‌ها با کوچکترين ضربه‌اى از هم جدا مى‌شوند و امکان غسل دادن آنها وجود ندارد. همچنين اجساد معتادان کراکى زودتر متعفن مى‌شود.»
سرهنگ کسروی، مصرف آسان اين ماده مخدر را باعث افزايش گرايش جوانان به مصرف آن مى‌داند.
اين در حاليست که دانش‌پژوه - مدير روابط‌عمومى سازمان بهشت زهرا- اعلام مى‌کند که تاکنون هيچ گزارشى از سوى پزشک قانونى مبنى بر منع شستشوى اين اجساد به اين سازمان ارايه نشده است.
متأسفانه شيوع مواد روانگردان و مخدر شيميايى در بين جوانان و به خصوص نوجوانان به موضوعى بسيار خطرناک تبديل شده تا جايى که هم اکنون 14 درصد مدارس کل کشور در معرض آلودگى به موادمخدر، سيگار و الکل قرار دارند و آخرين تحقيقات حاکى از تجربه حداقل يکبار مصرف سيگار 5/3 درصد، حداقل يکبار مصرف مواد مخدر 0/5درصد و تجربه حادقل يکبار مصرف الکل، 2/1 درصد دانش‌آموزان کشور است.
در شرايطى که همه مسئولان از گرايش دانش‌آموزان به سيگار و مواد مخدر اظهار نگرانى کرده و مرتبا اعلام مى‌کنند که17/8 درصد دانش‌آموزان در معرض مصرف سيگار، 4/6 درصد تا حدود زيادى در معرض مصرف سيگار، 13/3 درصد در معرض خطر مصرف مواد مخدر و 15/8 درصد در معرض مصرف الکل هستند، متاسفانه طرح‌هاى پيشگيرانه‌اى چون ستاد «پاد» که به منظور پيشگيرى جدى و عملى از افتادن دانش‌آموزان در دام سيگار و اعتياد، زير نظر آموزش و پرورش تشکيل شده بود، همچون برخى طرح‌هاى ديگر به علت درگيرى با مشکلات اعتبارى و مالى براى تحقق براى خود، باز ناکام ماند.
مدير دفتر پيشگيرى از آسيب‌هاى اجتماعى و مواجهه با بلاياى طبيعى وزارت آموزش و پرورش، با اشاره به اينکه يکى از مهم‌ترين وظايف تشکيل ستاد پيشگيرى از استعمال دخانيات (پاد) در محيط‌هاى آموزشی، جلوگيرى از مصرف هرگونه ماده دخانى يا مخدر بوده است مى‌گويد: «متأسفانه عليرغم دستور رئيس جمهور، تاکنون هيچ اعتبارى از سوى سازمان مديريت و برنامه‌ريزى کشور به اين ستاد اختصاص نيافته است.»
اين در حاليست که از کل بودجه حدود 200 ميليارد تومانى برنامه‌هاى پيشگيرى از سيگار و مواد دخانى که مجلس شوراى اسلامى مصوب کرده بود، 60 درصد آن به وزارت بهداشت و 40 درصد به تربيت‌بدنى اختصاص يافت و سهمى براى آموزش و پروش با جامعه 15 ميليونى دانش‌آموزان و يک ميليونى فرهنگيان در نظر گرفته نشد.
فريدى همچنين تأکيد مى‌کند: «از سال 81 تاکنون هيچ پژوهشى در مورد ميزان مصرف و توزيع مواد مخدر در مدارس سراسر کشور انجام نشده است، بايد در زمينه مواد مخدر کارى انجام شود تا قبح موضوع در ميان دانش‌آموزان جا بيفتد و قدرت نه گفتن را پيدا کنند.
هم اکنون فضاى زندگى و محله 7/5 درصد دانش‌آموزان کاملا ناسالم و فضاى زندگى 43/5 درصد دانش‌آموزان در حد متوسط است. ضمن اينکه شاهديم قبل از تغيير الگوى مصرف به سمت موادمخدر شيميايی، 95 درصد پسران و 5 درصد دختران آلوده به مواد مخدر سنتى بودند و هم اکنون 30 درصد دختران و 70 درصد پسران مواد مخدرى شيميايى که «کراک» جديدترين آنهاست، مصرف مى‌کنند.
بنا به نظر کارشناسان موادمخدر، در هر جامعه‌اى پس از شيوع مواد اعتيادآور و مشاهده عوارض سوء آن، ميل به مصرف آن در افراد کم مى‌شود و در شرايط کنونى نيز هروئين به عنوان ماده مخدر خطرناک و خانمان‌سوز در جامعه جا افتاده است. بنابراين قاچاقچيان با تغيير رنگ، ظاهر و نام اين ماده مخدر سعى در ايجاد بازار فروش کرده‌اند. تا جايى که با آزمايش بر روى حدود 30 نمونه از کراک‌هاى مصرفى با قيمت هر گرم 10 تا 20 هزار تومان مشخص شد اين مواد کراک واقعى نبوده، بلکه هروئين است. در حاليکه کراک واقعى نوعى از کوکائين است و قيمتى چندين برابر اين رقم را دارد.
در اين بين نه تنها قاچاقچيان سعى در نابود کردن نوجوانان و جوانان دارند بلکه تبليغ موادمخدر صنعتى به سايت‌هاى اينترنتى نيز رسيده است و هم اکنون حدود 16 هزار سايت اينترنتى که وابسته به عناصر نامشروع و قاچاقچيان اين مواد هستند، تبليغات اين مواد و قرص‌هاى اکستازى را به عهده دارند.
مدير کل مشاوره و مددکارى ناجا با اشاره به دلايل گرايش جوانان به موادمخدر صنعتى و تغيير ذائقه آنان از مواد مخدر سنتى به موادمخدر صنعتى و روانگردان‌ها مى‌گويد: «باتوجه به اينکه اين مواد غالباً به صورت قرص استفاده مى‌شود و استعمال آن به وسايل خاصى نياز ندارد استفاده از اين مواد به مراتب آسان‌تر و راحت‌تر از مواد مخدر سنتى است در عين حالى که استفاده از ده‌ها نوع رنگ، شکل و اسامى فريبنده براى اين مواد به لحاظ روانى عامل موثرى در گرايش جوانان به اين مواد است.»
رئيس مرکز مبارزه با مواد مخدر نيز کراکى را که در بازار و ميادين به فروش مى‌رسد را غيرواقعى و ترکيبى از مواد زايد مى‌داند و مى‌گويد: «کراک نوعى از کوکائين است که بسيار محدود و در اوزان پايين 100 الى 200 گرم توسط مسافران خارج از کشور (مالزی، تايلند و هلند) وارد کشور مى‌شود.»
وى قيمت کراک واقعى را گرمى 120 هزار تومان عنوان مى‌کند و مى‌گويد: «به خاطر گران قيمت بودن اين ماده بسيار محدود وارد کشور شده و اقشار مرفه از آن مى‌کنند، به همين خاطر آنچه تحت عنوان کراک در بازار و ميادين به فروش مى‌رسد واقعى نيست.»
يک آسيب شناس اجتماعى نيز شيوع مواد شيميايى روانگردان جديد را چالش جدى در مقابل دولتمردان و خانواده‌ها مى‌داند و اثرات تخريبى مصرف موادى همچون شيشه، کريستال و کراک را بين 110 تا 140 برابر ترياک و هروئين بر روى مغز و اعصاب مى‌داند.

کراک چيست؟
معناى اصلى کراک غذاى خدايان است و در سالهاى دور براى رفع دل درد و سر درد از برگ کوکا تهيه شده و مورد استفاده قرار مى‌گرفته است. گياه کوکا خودبخود و به صورت وحشى در ارتفاعات دامنه‌هاى کو‌ه‌ها در هواى معتدل و مرطوب مى‌رويد. کشورهاى بوليوی، کلمبيا، آمريکا، هندوستان، جزيره سيلان و مالزى مراکز رشد و نمو کوکا است.
دکتر هومن شريفی، اعتيادشناس درباره تاريخچه اين ماده مى‌گويد: «در ابتدا کشيش‌ها کراک را مى‌سوزاندند چون اعتقاد داشتند اين کار باعث مى‌شود که خدايان به وجد بيايند. همچنين کريستف کلمپ در چهارمين سفر خود مصرف اين گياه را توسط سرخپوستان آمريکايى ذکر کرده است.»
وى درباره مصرف اين مواد در کشور مى‌گويد: «کراکى که هم اکنون در ايران مورد استفاده قرار مى‌گيرد، واقعى نيست و در حقيقت نوعى هروئين غليظ شده است. قيمت آن هم يک دهم قيمت واقعى‌اش است. چهار تا شش ثانيه پس از مصرف اثراتش شروع مى‌شود. مصرف اين ماده از کمترين مقدار توسط فرد در طول يک ماه به ده برابر افزايش پيدا مى‌کند تا جايى که فردى که روزى يکبار مصرف مى‌کرده مجبور است هرچند ساعت يکبار اين کار را تکرار کند.»
اين کارشناس کلينيک ترک سيگار در ادامه مى‌گويد: «کراک برخلاف ديگر مواد مخدر بدون بو و مصرف آن بسيار ساده است. حتى اگر اين ماده را در حضور اعضاى خانواده مصرف شود هيچ کس متوجه نخواهد شد.»
اين اعتياد شناس درباره آثار کوتاه مدت مصرف کراک در فرد مى‌گويد: «از بين رفتن درد و خروج استرس و اضطراب از بدن فرد، احساس سرخوشى کاذب و ايجاد تحرک در فرد، بروز رفتارهاى خطرناک و حرف‌هاى بى‌ربط است که تمام اينها تنها 5 تا 7 دقيقه طول مى‌کشد. تکرار مصرف اين ماده طى چند روز همراه با استفراغ، گيجی، بى‌تفاوتى احساسى و مرگ ناگهانى در اثر ايست تنفسى است.»
دکتر شريفى مهم‌ترين اثر بلند مدت مصرف کراک در فرد معتاد را از بين رفتن اثرات ماده در بين در عرض سه تا پنج ساعت اعلام مى‌کند و مى‌گويد: «بنابراين فرد بايد هر چهار ساعت يک‌بار و حتى کمتر مصرف را تکرار کند تا دچار مشکل نشود. همچنين از بين رفتن اشتها، کاهش وزن، يبوست، عفونت‌هايى همچون ايدز و هپاتيت، شکنندگى پوست، پيرى زودرس، افزايش فشار خون همراه با آزادسازى هيستامين که خارش در فرد ايجاد مى‌کند، از آثار مصرف اين ماده در دراز مدت است.»
وى درباره ترک مصرف اين ماده مى‌گويد: «روش ترک کراک براى اولين بار در سال 1800 در تايلند با کاهش مصرف به ترک تدريجى آغاز شد. سال 1964 با کشف متادون، روش‌هاى جايگزين با متادون شروع شد و امروزه براى مرحله سم‌زدايى پروتکل‌هاى درمانى متفاوتى وجود دارد. سه درمان اصلى دارويی، به منظور سم‌زدايى و رفع علائم ترک، درمان رفتارى و شناختى و درمان‌هاى اجتماعى و خانوادگى مورد استفاده قرار مى‌گيرد.»
دکتر شريفى با تأکيد بر قابل درمان بودن افراد معتاد به کراک، برخلاف تصور بيشتر افراد جامعه که فکر مى‌کنند ترک کراک غيرممکن است مى‌گويد: « با توجه به کاهش سن اعتياد به 13 سال و ناآگاه بودن نوجوانان و جوانان نسبت به مواد مخدر جديد بايد مانع وحشت زايى در کشور شده و با مشاوره درست افراد درگير با اين موضوع را نجات دهيم. هم اکنون نيز بسيارى از افراد معتاد به کراک با مراجعه به کلينيک‌هاى ترک اعتياد و روش‌هاى مناسب ترک توانسته‌اند بدن خود را وجود اين ماده مخدر خطرناک پاک کنند.»

مواظب پول توجيبى فرزندانتان باشيد!
معاشرت با دوستان ناباب، وجود معتاد در خانه، بيکاری، اختلافات خانوادگى و همچنين کنجکاوى از عوامل مصرف مواد مخدر در بين نوجوانان و جوانان ذکر مى‌شود. به همين دليل دکتر امان قرايى مقدم از خانواده مى‌خواهد تا به سوالات کنجکاوانه فرزندانشان با حوصله جواب دهند و دوستانشان را کنترل کنند.
اين جامعه شناس معتقد است، پول توجيبى زياد در سيگارى شدن نوجوانان تاثير بسيار زيادى دارد. همچنين قرار گرفتن در جمع دوستان ناباب و نداشتن قدرت «نه» گفتن آنها را به سوى مصرف مواد مخدر مى‌کشاند. وقتى نوجوانان به مصرف مواد مخدر روى مى‌آورند پس از مدنى دچار افسردگى شده و خودشان را از ديگران جدا مى‌کنند. همين رفتار باعث مى‌شود که محيط مدرسه کم‌کم برايشان خسته کننده شده و در نهايت از درس و تحصيل ترد مى‌شوند. حتى در بسيارى به دليل اينکه فکر مى‌کنند راهى براى بازگشت ندارند دست به خودکشى مى‌زنند.
عضو هيات علمى دانشگاه تربيت معلم مى‌گويد: «بررسى‌ها نشان مى‌دهد مصرف چهار روز کراک باعث مى‌شود که اثرات آن به مدت 7 سال در فرد باقى بماند و موجب اختلالات حرکتی، افزايش هذيان گويى و تضعيف حس بينايى و لامسه شود.
قرايى مقدم با اشاره به توقف طرح ستاد «پاد» در وزارت آموزش و پروش مى‌افزايد: «اين طرح نيز مانند بسيارى از برنامه‌هاى ديگر به مرحله اجرا درنيامد. دليل آن هم اين است که براى مبارزه با مصرف مواد مخدر در بين دانش‌آموزان بودجه هنگفتى مورد نياز است و يک سازمان نمى‌تواند به تنهايى از عهده اين کار برآيد. بنابراين حساسيت رسيدگى به اين معضل به قدرى است که تمام دستگاه‌هاى دولتى زيربط بايستى با در نظر گرفتن بودجه عظيمى مانع از گسترش اين ماده در بين نوجوانان و جوانان شوند.»
خواسته يا ناخواسته بسيارى از نوجوانان و جوانان ايرانى درگير مسئله‌اى به نام اعتياد شده‌اند و اولين قدم براى مبارزه با گسترش اين موضوع شناسايى اين افراد است. حال با وجود اين‌که چهار سال از آخرين تحقيقات پيرامون آمار دقيق ميزان مصرف مواد مخدر در بين دانش‌آموزان مى‌گذرد چگونه مى‌توان راه‌حلى براى رهايى از دام «کراک» که نزديک به سه سال از حضور نامبارکش در بين نوجوانان و جوانان مى‌گذرد، پيدا کرد؟