اما اين واقعيت كه حدود سي درصد مردم علي‌رغم انبوهي از داده‌هاي حاكي از خطرناك بودن اين عادت براي تندرستي آنها به مصرف دخانيات ادامه مي‌دهند؛ خود گواه خواص اعتيادآوري قوي سيگار است.

پس چرا قادر به ترك اين سم تدريجي نيستيم...
علي‌رغم آگاهي از مضرات سيگار كه حتي بر روي جعبه‌هاي آن نيز نوشته شده است؛ علي‌رغم توصيه مكرر پزشكان و علي‌رغم همه تبليغات وسيعي كه سال‌هاست، انجام مي‌شود افراد سيگاري براي كنار گذاشتن اين عادت خود با مشكل روبه‌رو هستند.

جزء روانگردان توتون، نيكوتين است. حدود بيست و پنج درصد نيكوتين استنشاق شده، در حين تدخين وارد جريان خون شده و سپس از طريق جريان خون به فاصله پانزده ثانيه وارد مغز مي‌شود. نيكوتين در طي دو ساعت تا حدود زيادي از خون پاك مي‌شود. توضيح اين مطلب كه نيكوتين روي چه نواحي از مغز يا راه‌هاي عصبي اثر مي‌گذارد، از حوصله اين بحث خارج است و فقط به اين اكتفا مي‌كنيم كه فعال‌سازي برخي راه‌هاي عصبي كه با قشر مغز ارتباط دارند و ايجاد برخي تغييرات شيميايي در مسيرهاي عصبي؛ نهايتا منجر به خواص تقويت كننده مثبت و اعتيادآور نيكوتين مي‌شود. وابستگي به نيكوتين سريعا ايجاد مي‌شود. عوامل اجتماعي قوي كه سيگار كشيدن را در برخي موقعيت‌ها تشويق مي‌كند. وجود والدين يا خواهر و برادري كه در سيگار مي‌كشند، در شروع كشيدن سيگار موثر است. چندين مطالعه جديد نيز وجود استعداد ژنتيكي براي وابستگي به نيكوتين را مطرح كرد‌ه‌اند. اكثر كساني كه سيگار مي‌كشند، مايل به ترك آن هستند و بارها سعي كرده‌اند اين كار را بكنند اما در تلاش خود ناموفق بوده‌اند. وقتي فرد سيگاري، كشيدن سيگار را كنار مي‌گذارد، نشانه‌هاي ترك نيكوتين ممكن است ظرف دو ساعت پس از كشيدن آخرين سيگار ظاهر شود و معمولا در طي 24 تا 48 ساعت اول به اوج خود مي‌رسد. از جمله اين علائم مي‌توان به ميل شديد براي نيكوتين، به اشكال در تمركز؛ خواب آلودگي؛ كاهش فشار خون؛ افزايش اشتها؛ افزايش وزن و به خستگي و بي‌قراري اشاره كرد. حتي گاه عوض كردن نوع سيگار از سيگار معمولي به سيگار كم نيكوتين نيز مي‌تواند اين علائم را به صورت خفيف ايجاد كند.

چگونه سيگار را ترك كنيم...

قبل از ارائه توضيحاتي درباره روش‌هاي ترك سيگار، لازم است به نكته بسيار مهمي اشاره كنيم: بيش از هفتاد و پنج درصد افراد سيگاري اقدام به ترك مي‌كنند. درهر بار اقدام به ترك، فقط سي درصد افراد براي دو روز در حالت پرهيز باقي مي‌مانند و فقط پنج تا ده درصد به طور دايمي مصرف سيگار را كنار مي‌گذارند. با اين حال اكثر افراد سيگاري پنج تا ده بار اقدام به ترك مي‌كنند و نهايتا 50 درصد افراد سيگاري موفق به توقف مصرف سيگار مي‌شود. پس به خاطر داشته باشيم شكست خوردن در طي درمن ترك سيگار، پديده‌اي دور از انتظار نيست و اين اتفاق نبايد باعث نوميدي فرد سيگاري شود. در اصل ما تنها به جنگ علائم جسماني ناشي از ترك سيگار نمي‌رويم، چرا كه اين علائم در كوتاه مدت برطرف خواهند شد؛ مبارزه اصلي با علائم رواني ناشي از ترك سيگار است كه نهايتا مي‌تواند جنگ را مغلوبه كند.

هر فرد سيگاري پنج تا ده بار اقدام به ترك مي‌كند و حالا...

وقتي يك فرد سيگاري اعلام كرد كه تمايل به ترك سيگار دارد؛ بهتر است تاريخي براي ترك تعيين شود. اكثر پزشكان و نمايان قطع مصرف ناگهاني را ترجيح مي‌دهند البته اگر فرد تمايل به ترك تدريجي دارد؛ بايد به اين خواست او احترام گذاشت. پس از تعيين تاريخ، فرد سيگاري بايد به اعضاي خانواده؛ همكاران و دوستانش اعلام كند كه مثلا در فلان تاريخ مي‌خواهم سيگار را كنار بگذارم و اعضاي خانواده نيز اين تاريخ را به خاطر بسپارند و به فرد يادآوري كنند. سعي كنيد تاريخ تعيين شده در آينده دور نباشد و هر چقدر كه ممكن است به زمان حال نزديك‌تر باشد. از چند روز مانده به تاريخ مزبور، در روش كشيدن سيگار تغييراتي بدهيد مثلا اگر هميشه با دست راست سيگار مي‌كشيد؛ در اين چند روز باقيمانده با دست چپ سيگار بكشيد. اگر هميشه سيگار را بين انگشتان دوم و سوم خود مي‌گرفته‌ايد، حالا آن را بين انگشتان اول و دوم بگيريد يا مثلا زمان سيگار كشيدنتان را كمي تغيير دهيد و...

با مراجعه به پزشك از او بخواهيد براي شما توصيف كند كه به دنبال ترك سيگار، چگونه مي‌توانيد بر علائم كوتاه مدت ناشي از ترك سيگار مثل اختلالات خواب يا بي‌قراري و غيره غلبه كنيد و همچنين چطور با اثرات درازمدت ترك سيگار مقابله كنيد (تعجب نكنيد)!؛ ترك سيگار باعث افزايش وزن مي‌شود زيرا كه اشتها افزايش مي‌يابد. در برخي از افراد افزايش وزن ناشي از ترك سيگار، منجر به شروع مجدد آن مي‌شود پس بايد پيشاپيش به كمك پزشك براي اين قضيه راه ‌حلي پيدا كرد. موقعيت‌هايي را كه امكان شكست را براي شما فراهم مي‌كند، شناسايي كنيد؛ مثلا برخي از دوستان كه سيگاري هستند و به احتمال زياد به شما هم تعارف مي‌كنند. گاه حتي ديدن زير سيگاري روي ميز مي‌تواند به صورت يك تحريك كننده قوي براي فردي كه در حال ترك است عمل كند؟ پس تا حد ممكن نشانه‌هاي محيطي را كه كاهش دهيد.

درمان‌هاي دارويي براي ترك سيگار

حتما تا به حال اسم آدامس نيكوتين دار را شنيده‌ايد. اين ماده فرآورده‌ اي بدون نسخه است كه از طريق جويدن نيكوتين آزاد مي‌كند و سپس نيكوتين حاصله از راه دهان جذب مي‌شود. درحين مصرف اين آدامس‌ها و قبل و بعد از آنها نبايد نوشابه‌هاي اسيدي (قهوه به جاي چاي و آب‌ميوه) مصرف شود، زيرا جذب نيكوتين كاهش مي‌يابد. از جمله عوارض اين روش درماني مزه بد دهان و درد فك است. به نظر نمي‌رسد كه مصرف طولاني مدت آدامس نيكوتيني اثرات زيانباري داشته باشد. مزيت عمده آدامس نيكوتيني، توانايي تسكين آن در موقعيت‌هاي پرخطر است. چسب‌هاي نيكوتيني نيز راه ديگري براي باقي ماندن در ترك است. اين چسب‌ها هم بدون نسخه فروخته مي‌شوند و به اين صورت مصرف مي‌شوند. هر روز صبح بر روي بدن چسبانده مي‌شوند و غلظت خوني نيكوتين حاصل از آن حدود نصف غلظت حاصل از كشيدن سيگار است. افراد پذيرش خوبي براي اين روش درماني نشان مي‌دهند و تنها عوارض مهم آن بثورات پوستي است. در كنار موارد ذكر شده، داروهايي نيز موجود است كه مي‌توان آنها را درباره افرادي به كار برد كه از لحاظ فلسفي مخالف درمان جايگزين هستند. اين نوع درمان‌ها هم‌چنين در مواردي كه درمان جايگزيني با موفقيت همراه نيست، به كار مي‌رود.

علاوه بر داروها، به آدامس‌ها و چسب‌هاي نيكوتيني، درمان‌هاي روان‌شناختي نيز موجود است. رفتار درماني مقبول‌ترين درمان روان‌شناختي مصرف سيگار است و كارآيي آن بيش از ساير روش‌ها به اثبات رسيده است.‌