هاست

راههای پاک کردن اشیاء نجس به‌ وسیله آب
خبرگزاری فارس: در یادداشت این دوشنبه، نحوه تطهیرکردن اشیاء نجس به وسیله آب بیان میشود.

در فقه اسلامی، راه‌هایی برای برطرف کردن ناپاکی‌ها و نجاسات وجود دارد که در یادداشت فقهی این هفته، به اصلی‌ترین پاک کننده یعنی «آب» و چگونگی پاک کردن اشیاء به وسیله آن، خواهیم پرداخت.

**سه نکته کلی در مورد پاک کردن اشیاء

نکته اول اینکه عین نجاسات یازده‌گانه با حفظ حالت اولیه آنها قابل پاک شدن نیستند؛ مثلا جسم سگ یا مواد دفعی (مدفوع) حیوانات و انسان با حفظ وضعیت فعلی خود به هیچ وجه پاک نمی‌شود، مگر آنکه به کلی از بین برود و به چیز دیگری مثل خاک تبدیل شود، یا در نمکزار بیافتد و به مرور زمان به نمک تبدیل شود (این مثال‌ها شامل همه نجاسات مثل خونِ خشک یا هر ناپاک دیگری می‌شود.)

نکته دوم آن است که پاک کردن همه اشیاء به یک روش (با توجه به آب مورد استفاده، و از لحاظ دفعات شستشو) انجام نمی‌پذیرد. پس اینکه برخی گمان می‌کنند هر چیزی را باید سه مرتبه بشویند تا پاک شود گمانی نادرست است بلکه برخی از اشیاء با دفعات شستنِ کمتر و برخی هم با بیش از این پاک می‌شوند.

نکته سوم اینکه آبِ مضاف، چیزهای نجس را پاک نمی‌کند.

*شرط پاک شدن اشیاء نجس

پاک شدن اشیاء نجس، یک شرط اساسی دارد و آن اینکه عین نجاست مثل خون یا بول یا هر نجاست دیگری نباید در آن شی باقی بماند.

بنابراین اگر بعد از شستن دست خون‌آلود، مقداری از خون در دست باقی مانده باشد، آن دست، پاک نشده است. البته همیشه لازم نیست که عین نجاست را با شستن و آب کشیدن از بین ببریم بلکه با هر روشی می‌توان آن را از بین برد.

برای نمونه اگر خون خشک شده روی کمد آشپزخانه را با چیز تیزی تراشیده و از بین ببریم یا اجازه دهیم که آب نجس در مجاورت هوای آزاد خشک شود عین نجاست از بین رفته یا اینکه می‌توان طبق معمول با آب، عین نجاست را از بین برد و بعد از آن، باید به تعداد دفعاتی که خواهیم گفت آب به جای نجس بریزیم.

بنابراین هرگاه می‌گوییم که شیء نجس را بعد از برطرف کردن عین نجاست یک یا دو بار باید شست منظورمان از برطرف کردن عین نجاست فقط برطرف کردن با آب نیست بلکه هر راهی (چنانچه مثال زده شد) مورد قبول است.

*پاک کردن اشیاء مختلف به یک روش انجام نمی‌پذیرد

پاک کردن بدن و اشیاء، ظرفها، زمین و لباسها هر کدام به روش و تعداد آّب ریختن خاصی انجام می‌پذیرد که توضیح آن می‌آید.

**طریقه پاک کردن اشیاء مختلف

1. پاک کردن اشیاء و بدن (غیر از ظروف و لباس‌ها)

ابتدا باید دانست که هر چند ظرف‌ها و لباس‌ها هم جزو اشیاء هستند اما طریقه پاک کردن آنها متفاوت است پس منظور از اشیاء در اینجا هر چیزی غیر از لباس و فرش و مانند آنها و غیر از ظروف است.

الف) با آب کر و جاری (مثلا در آب رودخانه یا با آب لوله‌کشی منزل)

اشیاء نجس (به هر نجاستی حتی بول) و بدن انسان اگر در آب کر یا جاری شسته شوند به محض آنکه عین نجاست مثل خون یا بول از آنها برطرف شود پاک می‌شوند و دو بار شستن آنها لازم نیست.

مثلا اگر دست آلوده به خون را زیر شیر آب پاک می‌کنیم به محض آنکه خون روی دست از بین رفت، پاک می‌شود و لازم نیست دست را بیرون از آب آورده و دوباره داخل آب ببریم.

همچنین اگر دست را داخل آب کُرّی که در ظرف یا منبعی جمع شده است پاک می‌کنیم به محض اینکه خون از دست شسته شد، پاک می‌شود البته باید توجه داشت که رنگ یا بو یا مزه آب منبع، نباید با خون یا هر نجس دیگر تغییر کند. (شایان ذکر است که برخی از مراجع بین آب کرّ و جاری تفاوت قائلند و در آب کّر هم دوبار شستن را لازم می‌دانند.)

ب) با آب قلیل

ابتدا باید عین نجاست را از بین ببریم و چنانکه گفته شد به هر طریقی باشد تفاوتی نمی‌کند بنابراین اگر خون خشک است می‌توان آن را با آب شست یا از روی بدن و اشیاء تراشید و اگر بول یا آب نجس دیگری باشد باز هم می‌توان آب ریخت یا صبر کرد که خشک شود. (در صورتیکه بعد از خشک شدن بول هیچ جرم یا شوره ای از خود بجا نگذاشته باشد ولی اگر شوره یا جرمی قابل ملاحظه باقی مانده باید با آب برطرف شود)

بعد از این مرحله، اگر نجاست، بول است باید دو بار به محل نجس آب ریخت و اگر بول نیست یک بار باید آب ریخت و بعد از ریختن آب محل نجس پاک شده است.

ملاحظه می‌کنید که در بول اگر بخواهیم عین نجس را هم با آب از بین ببریم باید سه بار آب بریزیم ولی در مثل خون و هر نجس دیگر (غیر بول) دو بار هم کافی است و این سه بار شستن باعث شده که برخی گمان کنند در هر نجاستی و با هر آبی باید سه بار شست در حالیکه حتی در بول هم اگر خشک شده دوبار کافی است.

2. پاک کردن ظرف‌ها

منظور از ظرف، هر شیئی است که در خوردن و آشامیدن مورد مصرف است، مثل بشقاب، قابلمه، قاشق و لیوان.

الف) با آب کر و جاری (و آب لوله کشی)

ظرف نجس را بعد از آنکه عین نجاست از آن زائل شد با آب کرّ و جاری یک بار می‌شویند تا پاک شود.

یعنی اگر آب کرّ و جاری یک بار به تمام جاهای نجس آن برسد کافی است پس اگر ظرف یا قاشق خونی را زیر شیر بگیریم به محض آنکه عین خون از آن زائل شد پاک شده است. یا اگر درون منبع و حوض کرّ می‌شوییم به محض آنکه عین نجاست از آن زائل شد پاک می‌شود به شرط اینکه رنگ یا بو یا مزه آب منبع با خون یا نجس موجود در ظرف تغییر نکند.

البته برخی برای پاک شدن ظرف آلوده به مشروبات الکلی، سه بار شستن آن را لازم می‌دانند.

ب) با آب قلیل

همه ظرفهای نجس برای پاک شدن با آب قلیل باید سه بار شسته شوند؛ بدین صورت که یا سه بار آنها را پر از آب کنند و خالی کند (آبهای خالی شده نجس هستند) یا هر سه بار مقداری کمتر آب در آن بریزند و داخل ظرف بگردانند تا به همه جاهای نجس برسد و هر بار خالی کنند. (اینجا هم آبهای خالی شده نجس هستند).

نکته: ظرفی که سگ از آن، غذا یا آب خورده یا زبان به آن زده یا آب دهان خود را در آن ریخته با آب کرّ و جاری و قلیل سه بار شسته می‌شود. البته به جای دفعه اول شستن با آب، باید مقداری خاکِ پاک، درون آن ریخته و به جاهای نجس برسانند (به خاکمالی کردن تَعفیر می‌گویند) سپس دو بار با آب بشویند که مجموع خاکمالی کردن و شستن با آب سه بار شود. (البته برخی از مراجع می‌فرمایند که باید مقدار کمی هم آب به آن خاک اضافه کرد ولی به حدی که به گِل تبدیل نشود).

باید دقت کرد که این چنین ظرفی بدون خاک مالی پاک نمی‌شود، هرچند دفعات متعدد هم شسته شود.

3. پاک کردن لباس و مانند آن

منظور از لباس و مانند آن هر چیزی است که آب را به خود می‌گیرد و پس نمی‌دهد. بنابراین همه پارچه های نخی و پلاستیکی، فرشها و موکتها و حتی اسفنجها را شامل می‌شود. اما مثل سفره و مانند آن را شامل نمی‌شود.

الف) با آب کر و جاری

اگر لباس یا فرش نجس را زیر شیر آب پاک کنند باید بعد از آنکه عین نجاست ماند خون و بول از آن جدا شد یک بار آن را فشار دهند تا آب داخل آن در حد متعارف بیرون آید. (به این کار خارج کردن غُساله می‌گویند)

مراد از حد متعارف آن است که که مثلا لباس را قدری فشار دهند تا آبهای قابل جدا شدن از آن جدا شود یا مثل فرش و موکت را قدری با دست مالش دهند تا آبهای قابل خروج از آنها خارج شوند و بعد از خارج شدن این آبها، آن لباس یا فرش پاک است.

البته لازم نیست همه قسمتهای لباس یا فرش را به یکباره فشار دهیم بلکه اگر لباس یا فرش بزرگ باشد، می‌توانیم قسمتهای مختلف آنرا در چند مرحله فشار دهیم. (چنانکه گفته شد آبهای خارج شده نجس است اما آبهای باقی مانده در فرش و لباس پاک است)

نکته: باقی ماندن رنگ و بوی نجس اشکال ندارد بنابراین اگر جرم خون یا نجاست دیگر از بین رفته اما رنگ خون یا رنگ و بوی دیگر نجاسات باقی مانده باشد اشکالی ندارد.

اگر هم درون رودخانه یا منبع کرّ پاک می‌کنند، باید بعد از آنکه عین نجس از لباس یا فرش جدا شد یک بار آنرا بفشارند تا آب داخل آن خارج شود.

دقت شود که آب درون پارچه یا فرش و مانند آنها باید با فشار دادن خارج شود و اگر خودبخود بیرون آید، لباس یا فرش و ... پاک نمی‌شوند. بنابراین اگر لباس را بدون فشار دادن روی بند بیاندازند تا آب آن خوبخود خارج شود، پاک نمی‌شود، ولی لازم نیست همه چیز را با دست فشار دهند بلکه می توان با وسیله‌ای دیگر فشار داد یا پامال کرد. حتی چرخانده شدن توسط ماشینهای لباسشویی هم کافی است.

باید دانست که لازم نیست فشردن یا پامال کردن حتما خارج از آب صورت پذیرد بلکه اگر داخل آب هم بفشارند، کافی است.

بعد از فشار دادن (که لباس پاک شده است) دست یا پا یا وسیله‌ای که برای خارج کردن آب از آن استفاده شده نیز پاک می‌شود.

ذکر این نکته ضروری است که برخی از مراجع خارج کردن آب درون پارچه و لباس و فرش را لازم نمی‌دانند.

ب) با آب قلیل

اگر لباس و مانند آن با بول نجس شده یا باید منتظر بمانیم که بول خشک شود یا مقداری آب قلیل روی آن بریزیم تا عین بول از آن زائل شود. بعد از اینکه عین بول از بین رفت باید دو مرتبه آب روی آن بریزیم و بعد از هر بار آب ریختن باید فشار دهیم تا آبهای داخل آن خارج شود.

اما اگر لباس و مانند آن به غیر بول مثل خون و منی آلوده شده، بعد از اینکه مقداری آب روی آنها ریختیم و با مالش لباس و فرش عین خون و منی را از بین بردیم باید یک بار دیگر روی آنها آب بریزیم و بعد از آب ریختن بفشاریم تا آب داخل آن خارج شود که بعد از فشردن لباس و فرش پاک می‌شوند.

نکته: موکتی که به زمین چسبیده و نجاست از آن به زمین هم رسیده، با آب لوله کشی پاک می‌شود.

روش پاک کردن این است که مقداری آب روی آن باز می‌کنند تا آب همه جاهای نجس را فرا بگیرد و عین نجاست هم از بین برود به حدی که آب در آن نفوذ کرده و به زمین هم برسد. سپس آبهای آن را خارج می‌کنند. برای خارج کردن آب می‌توانند موکت را (هنگام اتصال آب و بعد از اینکه عین نجس از بین رفت) بفشارند یعنی مقداری مالش دهند تا آب آن خارج شود که در این صورت موکت و زمین زیر آن پاک می‌شود.

4. پاک کردن زمین

مراد از زمین (علاوه از سطح طبیعی زمین) هر چیزی است که به زمین چسبیده و به طور طبیعی جدا نمی‌شود. بنابراین دیوار و سرویس بهداشتی که با سیمان و مانند آن به زمین چسبیده و زمین سنگ فرش هم جزو زمین محسوب می‌شوند اما روشویی چون قابل جدا شدن است در حکم زمین نیست (هر چند آنرا به زمین یا دیوار میخ کرده باشند).

الف) با آب کر و جاری (لوله کشی)

اگر قبل از شستن زمین عین نجاست را برطرف کرده باشیم به محض آنکه آب شلنگ به همه جاهای نجس رسید، زمین پاک می‌شود و خارج کردن آبها لازم نیست.

اما اگر عین نجس را قبلا برطرف نکرده‌ایم باید مقداری بیشتر آب شلنگ را روی محل نجس بگیریم تا عین نجاست از بین برود که در این صورت پاک می‌شود. مثلا باید آنقدر آب روی خون بریزیم تا بالاخره رنگ خون کاملا از بین برود و آبهای موجود در روی زمین به رنگ سفید درآیند.

ب) با آب قلیل

بنا به نظر اکثریت مراجع اگر زمین چنان است که آب روی آن جاری نمی‌شود با آب قلیل پاک نمی‌شود. (مثل زمینی که از گچ پوشیده شده که آب در آن فرو می‌رود و جاری نمی‌شود). اینگونه از زمینها فقط با آب کرّ و جاری یا آب لوله کشی پاک می‌شود به طوریکه آب لوله کشی تا اعماقی که نجاست در آن نفوذ کرده پیش برود.

*زمین مفروش با سنگریزه

اگر زمین از سنگریزه پوشیده شده که آب در آن فرو می‌رود، روی سنگها با آب قلیل پاک می‌شود ولی زیر آنها نجس می‌ماند. برای این کار بعد از برطرف کردن عین نجاست، آب قلیل را روی سنگریزه ها می‌ریزند تا در آن فرو رود؛ بعد از فرو رفتن آب، روی سنگریزه ها پاک و زیر آنها نجس می‌ماند.

اما اگر زمین چنان است که آب روی آن جاری می‌شود مثل زمین سنگ فرش و آسفالت و موزاییک، با آب قلیل هم پاک می‌شود.

روش کار اینگونه است که ابتدا عین نجاست را به وسیله‌ای از روی زمین زائل می‌کنند سپس مقداری آب قلیل روی زمین می‌ریزیم. مقدار آب باید به قدری باشد که روی زمین جاری شود. اگر این آبهای جاری شده در چاه یا چاله‌ای بریزند همه زمین پاک شده ولی داخل چاه یا چاله نجس می‌ماند. اما اگر زمین چنان است که چاه یا چاله ای برای خارج شدن آبها وجود ندارد محل جریان آب پاک می‌شود ولی محل جمع شدن آبها نجس می‌ماند. برای پاک کردن آنجا هم باید آبهای نجس را با دستمال یا حوله ای از آنجا خارج کنیم (با این کار دستمال یا حوله نجس می‌شود) و دوباره آب قلیل روی محل جمع شدن آبها بریزیم و بار دیگر با دستمالی پاک آن آبها را جمع کنیم بعد از جمع آوری آبها زمین پاک شده اما دستمال نجس می‌ماند.

**وسواس در پاک کردن اشیاء

وسواس از لحاظ شرعی پسندیده نیست و باعث ضعف ایمان و حتی ترک عبادات و واجبات می‌شود. لذا اگر کسی در پاک کردن چیزهای نجس دقت فراوان می‌کند و به سختی رضایت به پاک شدن آنها می‌دهد باید بداند که پیرو شیطان شده و دچار اسراف و زیاده روی در مصرف آب خواهد شد.

این افراد باید مثل افراد عادی (که البته به مسائل پاک و نجس آگاهند) رفتار کنند و اگر مثل افراد عادی رفتار کردند اشیاء مورد نظرشان پاک می‌شود و لازم نیست یقین به پاک شدن داشته باشند.

نویسنده: حجت‌الاسلام مرتضی کیوانی

انتهای پیام/ک